Sosyal Medya Terbiyesi

Sosyal medyada sözün çoğaltılması, görüntü ve sesli materyallerin çoğaltılmasının insanî ve İslâmî bir sorumluluğu var mıdır? Bu soruya fıkhî bir cevap verilebilir. Ancak konuyu Efendimiz'in (s.a.v.) “Kişinin her duyduğunu söylemesi, kendisine günah olarak yeter.” hadîs-i şerîf çerçevesinde düşündüğümüz zaman biraz dikkatli olmamız gerekiyor.

Sözün terbiyesi, gözün terbiyesi, gönlün terbiyesi…

Bu üç terbiye alanı, İslâm’ın bizden hassas davranmamızı istediği sahaların en önemlileridir. Kalbimizi ve rûhumuzu, menfî mânâda dış taarruzlardan koruyabilmek için sarsılmaz bir mânevî zırha bürünmeye ihtiyacımız var. Bugün modernleşme hastalığına tutulan bakış açımız, idrâklerimiz maalesef bizi içinden çıkamadığımız savrulmalara sürüklemektedir. Her geçen gün yeni gelişmelere muhatap olan topluma, İslâm’ın ana çizgisinden sapmayacak tespit ve değerlendirilmelerin getirilmesi de ayrıca bir gayret istemektedir.

Müslüman için en büyük tehlike, şekil açısından müslümanlığındaki eksikliklerden ziyâde zihniyetinin savrulmasıdır. Zihniyet savrulması, vücuttaki kanın her zerresine iflah olmaz bir virüsün bir daha çıkmamak üzere girmesi ve sahibini öldürmesi gibidir. Hele bir de bu savrulma, toplum olarak yaşanırsa, bu katlanmış ve daha fecî bir felakettir.

Peygamber Efendimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’in şu hadîs-i şerîfini ölçü alarak, bugün hepimizi sarıp sarmalayan toplumsal bir probleme temas etmek istiyoruz.

Allah Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz şöyle buyuruyor:

“Kişinin her duyduğunu söylemesi, kendisine günah olarak yeter.” (Müslim, Mukaddime, 5)

Gerek bu hadîs-i şerîften, gerekse insanı “dil terbiyesi hususunda eğiten” diğer hadîs-i şerîflerden Peygamber Efendimiz’in sükûta ne kadar ehemmiyet verdiğini görüyoruz. İnsanın ihtiyaç hâlinde konuşması ne kadar gerekliyse, boş yere konuşması da o kadar çirkin ve abestir. Diline hâkim olamadığı için konuşmalarında gıybet, iftira vb. günahların bolca işlenmesi de insanın vebâl ve sorumluluğunu kat kat artırır.

SÖZ EMANETTİR

Söz, emanettir. Sır emanettir. Söylerken doğruyu söylemek şart olduğu gibi, her doğruyu her yerde söylememek de gerekir. Neyin, nerede, nasıl ve kime söylenmesi gerektiğini bilmek ise, başlı başına bir akıl ve firâset eseridir.

İnsanın kimden duyduğuna ehemmiyet vermeden, sözün nereye gideceğini düşünmeden, bir papağan gibi her duyduğunu tekrar etmesi; pek çok yalan ve iftiranın yayılmasına yol açtığı gibi, tamiri imkânsız kalp kırıklıklarına ve âhirette karşısına çıkacak büyük kul haklarına sebep olur.

Hayat kısadır. İnsan, hayata bir gâye için gönderilmiştir. İnsanın en büyük gâyesi, Allâh’ın rızâsını kazandıracak bir kulluk hayatıdır. İnsanı bu gayeye ulaştıran her türlü söz, davranış, düşünce ve duygu makbulken; insanı Allah’tan uzaklaştıran her türlü amel de kötüdür ve reddedilmiştir.

İnsanın kötülüğü tek başına yapmasının bir suçu ve vebâli vardır. Bir de bu suça alenîlik eklenirse, kötülüğü yaymak, teşvik etmek, özendirmek ve normalleştirmek gibi birçok ek vebal de gündeme gelir.

Bugün insanlar, her duyduklarını nakledip çoğaltabilecekleri, çok büyük imkânlara kavuşmuşlardır. Eskiden dedikoducular, ev ev, kapı kapı dolaşarak dedikodularına müşteri ararlardı. Bugün ise, “sosyal medya kanalları” dedikodunun başlayıp dünya çapında çoğaltıldığı, herkesin bilgisi olsun olmasın, doğru-yanlış ayırt etmeksizin her şeyi konuşup durduğu bir alan hâline gelmiştir.

İnsanın ağzından çıkan her kelime, kendisine nasıl bir sorumluluk yüklerse, sosyal medya kanallarında paylaşılan her yorum, her beğeni veya tavsiye de üzerine yüklenen bir başka sorumluluk şeklidir. İnsan neyi beğeniyor, neyi tavsiye edip neye yorumda bulunuyorsa, yarın hepsi toplanacak ve önüne konulacaktır. Bu mânâda bilmediğimiz bir konu veya şahıs hakkında yorumda bulunmak, duyduğumuz her şeyi -doğru bile olsa- yaymak; en azından âhiret vebâlidir ve bir kere daha üzerinde düşünmeyi gerektirir.

İletişim unsuru görünümünde, hattâ mâsum bir irtibat aracı olarak gördüğümüz sorunlu “sosyal medya araçlarını” zikrettiğimiz hadîs-i şerîf çerçevesinde düşündüğümüz zaman duyduğumuzu, gördüğümüzü, işittiğimizi paylaşma, aktarma işimizi hangi mantıklı zemine oturtacağız? Bu sorunun cevabı, bizim sosyal medya ile ilişkimizi de ortaya koyacaktır.

SOSYAL MEDYADA "KUL HAKKI İHLALİ"

Mevzuyu biraz daha somutlaştıracak olursak, iyi niyetli olduğunu düşündüğümüz birçok paylaşımın aslında bir “kul hakkı ihlâli” olduğunu unutmamak gerekir. Bugün literatürümüze giren “sanal gerçeklik”; hayatımızın “gerçek” boyutunun önüne geçmiş durumdadır. Meselâ önceden “fotoğraf” diye tanımladığımız kâğıttan ve boyadan oluşan objenin yerini, ışıktan ve farklı kodlardan oluşan renkler almış durumda... Ve biz buna da “fotoğraf” diyoruz. Ama aslında ışıktan ve renklerden oluşan fotoğrafı sadece görebiliyoruz. Elimize alamıyoruz, dokunamıyoruz, bir nesne olarak bir başkasına gönderemiyoruz. Bunun gibi birçok alanda oluşan değişim, hayatımızdaki alışkanlıklarımızı ve ihtiyaçlarımızı görme şeklimize de tesir etti.

Sosyal medyada sözün çoğaltılması, görüntü ve sesli materyallerin çoğaltılmasının insanî ve İslâmî bir sorumluluğu var mıdır? Bu soruya fıkhî bir cevap verilebilir. Ancak konuyu yukarıda ifade edilen hadîs-i şerîf çerçevesinde düşündüğümüz zaman biraz dikkatli olmamız gerekiyor. Ortak sohbet grupları hâriç (sohbet gruplarına her ne kadar insan kendi isteği ile dâhil olmuş olsa bile, bu grupların kurulma maksadı, eğer mâlâyânî ise bunun da sorumluluğu vardır.) kişiye özel gönderilen mesajlardan tutun da sosyal medya sitelerinde kendisinin izni olmadan paylaşılan fotoğraflar, yine haberi olmadan etiketlenmeler veya izni olmadan telefonuna gönderilen farklı bildirimler, acaba hangi hukuk çerçevesinde değerlendirilmelidir?

Meselâ iyi niyetli bir şekilde gönderilen bir Cuma mesajı, bir kandil tebriği, alıntı yapılarak, hattâ muhtevasına bakmadan kendisine gelen bir mesajı telefon rehberinde olan herkese bir anda göndermek, acaba nasıl bir hizmet anlayışının ürünüdür?

Âyet-i kerîmeleri, hadîs-i şerîfleri anlık paylaşımlarımızda kullanmamız, acaba onların daha çok okunup hemen uygulanmasını mı sağlıyor yoksa insanlarda bir bezginlik ve mesajı açmadan silmeye mi sebep oluyor?

SOSYAL MEDYADA "TEBLİĞ YAPMA" 

Ayrıca sosyal medyanın ne kadar kitleleri kışkırtan özelliği olduğu, yakın dönemde dünyada ve ülkemizde yaşadığımız olaylardan açıkça görüldü. Bir insanın söylemediği bir sözü söylemiş gibi veya yazmadığı bir yazıyı yazmış gibi sunan, sosyal medya maharetiyle bunu kendisine meslek edinen insanlar olduğu âşikârken bu mecrâları kullanarak “tebliğ” yapıldığı hatasına düşmemek gerekir.

Müslümanın haber kaynağını kullanma ölçüsü, âyet-i kerîmede belirlenmiştir: Kendisine bir haber ulaştığı zaman mutlaka o haberin kaynağını araştırmalı, doğruluğunu veya yanlışlığını te’yit etmelidir. Âyet-i kerîme şöyledir:

“Ey îmân edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse, onun doğruluğunu araştırın. Yoksa bilmeden bir topluluğa kötülük edersiniz de sonra yaptığınıza pişman olursunuz.” (el-Hucurât, 6)

Telefonumuza bir sosyal medya aracılığı ile düşen haberin kaynağının “fâsık” bir kaynak olduğu hususunda kesin bir hükme varmak her zaman mümkün olmasa da bilmediğimiz bir kaynaktan gelen her haberi yaymak da herhâlde doğru olmasa gerektir.

Meseleye iki taraflı bakmamız lâzım. Hem haberi çoğaltan, yani her duyduğunu bir başkasıyla paylaşan, yayılmasına sebep olan, hem de bu çoğalma ve paylaşıma mâruz kalan... Her iki durum da içinde birtakım problemler barındırıyor.

ELİNDEN, DİLİNDEN BAŞKASI ZARAR GÖRMEMELİ

Müslüman, elinden, dilinden bir başkasının zarar görmediği kişi olduğuna göre, bir kimseyi telefonuna gönderdiği bir mesajla da rahatsız etmemeli, e-postasına gönderdiği “ortalık bilgisi” ile zamanını çalmamalıdır. Kişinin dikkat kesildiği bir işte, okurken, yazarken, düşünürken, çocuğuyla ilgilenirken, araba kullanırken vs. hayatın her ânında, olur olmaz mesajlarla dikkatini dağıtmak, gereksiz haberlerle gönlünü ve zihnini bulandırmak da ayrı bir kul hakkıdır. Kişi, bir dakikalık bir mesaj veya video gönderdiğinde, gönderdiği kadar kimsenin dakikalarını/saatlerini çaldığının farkında olmalıdır. Gönderdiği mesajın buna değip değmeyeceğine dikkat etmeli, herkesi, kendisi gibi boş olarak düşünmemelidir. Kaldı ki, bu işin problemli taraflarından birisi de mesaj ve iletilere mâruz kalan birinin, her gün belli bir zamanını ayırıp o mesajları silme ile meşgul olarak kıymetli zamanını kaybetmesidir. Burada da yine zamanı çalarak başka bir kul hakkı ihlâli söz konusudur. Ayrıca mesajların gönderildiği zamanlar da insanların genel olarak istirahatte olduğu zamanlar olmamalıdır.

Kısaca, bugün iletişim araçlarının insanı çektiği çukur, aşikâr ki, büyük bir günah çukurudur. Her tarafından fitne, fesat ve ahlâksızlık akan bu büyük çukurda, her ne kadar iyi niyetli bir şeyler yapma düşüncemiz olsa da içinde bulunduğumuz alan devâsâ problemleri barındıran bir alandır.

Girişte ifade ettiğimiz gibi, kendimizi dış faktörlerden koruyabilmek için mânevî zırhımızın kuvvetli olması gerekmektedir. Bu mânevî zırh ise, bizi, gönüllü olarak girdiğimiz günah çukurlarında yeteri kadar koruyamaz. Hele sosyal medyanın çukurlarında tebliğ yapma düşüncesi ise sanal bir yanılmadan öteye geçmez. Biz, kendi usulümüzle, kendi mevziimizi koruyarak, sözü sözün sahibinin ölçülerinde çoğaltarak, çoğaltırken de kimsenin hakkını ihlâl etmeden bu vazifemizi yerine getirmeliyiz.

Modern bakış açısı ile ya da modern hayatın nefislere sunduğu câzip tekliflerle doğruya ulaşamayız. Bizim tarafımız, çizgimiz ve duruşumuz net olmalıdır, vesselâm…

Kaynak: Şefika Meriç, Şebnem Dergisi, Sayı: 154

FÂSIGIN HABERİNİ TAHKÎK EDİN!

Fâsığın Haberini Tahkîk Edin!

SOSYAL MEDYA DİNDARLIGI

Sosyal Medya Dindarlığı

PAYLAŞ:                

YORUMLAR

İlk yorumu yapan siz olun!

Yorum Ekle

İslam ve İhsan

İslam, Hz. Adem’den Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen tüm dinlerin ortak adıdır. Bu gerçeği ifâde için Kur’ân-ı Kerîm’de: “Allâh katında dîn İslâm’dır …” (Âl-i İmrân, 19) buyurulmaktadır. Bu hakîkat, bir başka âyet-i kerîmede şöyle buyurulur: “Kim İslâm’dan başka bir dîn ararsa bilsin ki, ondan (böyle bir dîn) aslâ kabul edilmeyecek ve o âhırette de zarar edenlerden olacaktır.” (Âl-i İmrân, 85)

...

Peygamber Efendimiz (s.a.v) Cibril hadisinde “İslam Nedir?” sorusuna “–İslâm, Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Rasûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman, yoluna güç yetirip imkân bulduğun zaman Kâ’be’yi ziyâret (hac) etmendir” buyurdular.

“İman Nedir?” sorusuna “–Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine îmân etmendir” buyurdular.

İhsan Nedir? Rasûlullah Efendimiz (s.a.v): “–İhsân, Allah’a, onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdular. (Müslim, Îmân 1, 5. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16)

Kuran-ı Kerim, Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen ilahi kitapların sonuncusudur. İlahi emirleri barındıran Kuran ve beraberinde Efendimizin (s.a.v) sünneti tüm Müslümanlar için yol gösterici rehberdir.

Tüm insanlığa rahmet olarak gönderilen örnek şahsiyet Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v) 23 senelik nebevi hayatında bizlere Kuran ve Sünneti miras olarak bırakmıştır. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur: “Size iki şey bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu asla şaşırmazsınız. Bunlar; Allah’ın kitabı ve Peygamberinin sünnetidir.” (Muvatta’, Kader, 3.)

Tasavvuf; Cenâb-ı Hakkʼı kalben tanıyabilme sanatıdır. Tasavvuf; “îmân”ı “ihsân” gibi muhteşem ve muazzam bir ufka taşımanın diğer adıdır. Tasavvuf’i yola girmekten gaye istikamet üzere yaşayabilmektir. İstikâmet ise, Kitap ve Sünnet’e sımsıkı sarılmak, ilâhî ve nebevî tâlimatları kalbî derinlikle idrâk edip onları hayatın her safhasında vecd içinde yaşayabilmektir.

Dua, Allah Teâlâ ile irtibatta bulunmak; O’na gönülden yönelmek, meramını vâsıta kullanmadan arz etmek demektir. Hadisi şerifte "Bir şey istediğin vakit Allah'tan iste! Yardım dilediğin vakit Allah'tan dile!" buyrulmuştur. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/307)

Zikir, bütün tasavvufi terbiye yollarında nebevi bir üsul ve emanet olarak devam edegelmiştir. “…Bilesiniz ki kalpler ancak Allâh’ı zikretmekle huzur bulur.” (er-Ra‘d, 28) Zikir, açık veya gizli şekillerde, belirli adetlerde, farklı tertiplerde yapılan önemli bir esastır. Zikir, hatırlamaktır. Allah'ı hatırlamak farklı şekillerde olabilir. Kur'an okumak, dua etmek, istiğfar etmek, tefekkür etmek, "elhamdülillah" demek, şükretmek zikirdir.

İlim ve hâl kelimelerinden oluşmuş bir isim tamlaması olan ilmihal (ilm-i hâl) sözlükte "durum bilgisi" demektir. Bütün müslümanların dinî bilgi ve uygulama bakımından ihtiyaç duyduğu, bir bakıma müslüman olmanın ve müslümanlığın icaplarını yerine getirmenin ön şartı durumundaki fıkhi temel bilgiler ilmihal diye anılmıştır.

İslam ve İhsan web sitesinde İslam, İman, İbadet, Kuranımız, Peygamberimiz, Tasavvuf, Dualar ve Zikirler, İlmihal, Fıkıh, Hadis ve vb. konularda  güvenilir kaynaklardan bilgiye ulaşabilirsiniz.