Ticaret Amacıyla Alınan Ancak İlana Koyulmamış Depodaki Ürünlerin Zekatı Verilmesi Gerekir mi?

Depoda bulunan, ilana konmamış ticari malların zekâtı gerekir mi?

Ticaret, bir faaliyet gerektirir. Yani ticaret, sadece niyetle yapılan bir şey değildir. Meşhur bir hikâye vardır: “Bir hastalığım vardı, doktora gittim. İlacı verdi, aldım, dolapta duruyor ama iyileşmiyorum.” Denilir ki; ilacı kullanmadan iyileşemezsin. Onun nihai sonucunu verecek olan şey, sana tavsiye edilen ilacı kullanmandır.

Dolayısıyla ticaret malı da ancak ticari faaliyete girdiğinde ticaret malı olma özelliği taşır. Bir malı depoya kaldırmışsın, kimsenin haberi yok, “şu mal bende var, şu fiyata satılır” diye bir ilan da yok; bu durumda o mal ticaret malı sayılmaz.

Denilebilir ki koleksiyoncu da aynı şeyi yapıyor. Evet, koleksiyoncu da benzer şekilde malı elinde tutuyor; ancak o, çoğu zaman satışa mani bir niyetle hareket eder: “Daha çok değerlensin, sonra satarım.” düşüncesiyle hareket eder.

Eğer bir kişi buğdayı stoklamış ve “piyasası yükseldiğinde satarım” diye niyet etmişse, bu onun ticaret malı olma hüviyetini ortadan kaldırmaz. Ancak gündelik hayatta kullanılan mallar farklıdır.

Mesela bindiğiniz bir arabanız var. Değeri 2 milyon lira. Biri gelip “Ben bunun rengini beğendim, 5 milyon veriyorum.” dese, belki satarsınız. Ama siz o aracı satışa çıkarmış değilsiniz. Aynı şekilde üzerinizdeki palto veya ayağınızdaki ayakkabı da böyledir.

Bunlar ihtiyaç için kullanılan eşyalardır; satılık değildir. Fakat depoya kaldırılmış bir mal, eğer kullanım için değil de satmak amacıyla oradaysa, o zaman satılık mal hükmüne girer.

Dolayısıyla burada önemli olan ayrım şudur: Gündelik kullanım eşyaları ile depoda tutulan malları ayırt etmek gerekir.

Mesela bir tarlanız var, ekiyorsunuz, biçiyorsunuz. Sonra “Ben burayı satayım.” diye niyet ettiniz. Sadece niyet etmekle orası satılık hâle gelmez. Ancak üzerine “satılıktır” levhası astığınızda artık satışa arz edilmiş olur.

Aynı şekilde, “Artık bu paltoya ihtiyacım yok.” diye düşünmek, onu ticaret malı yapmaz.

Depodaki mala gelince: Eğer bu mal kullanım için ayrılmışsa, ileride satma niyeti onu ticaret malı yapmaz. Ancak baştan itibaren satmak için alınıp depoya konmuşsa, o zaten ticaret malıdır. Depoda durması bu hükmü değiştirmez.

Mesela bir kütüphaneniz var. Diyelim ki 60.000 cilt kitap bulunuyor. Bunların hepsi okunmuş olmayabilir. Ancak bu kitaplar zekâta tâbi değildir. Çünkü ticaret için değil, istifade için bulundurulmaktadır.

Fakat kişi “Artık ömrümün sonuna geldim, bunları satayım.” diye düşünse bile, sırf bu niyet kitapları ticaret malı hâline getirmez. Ancak kitapların bulunduğu yere “Satılık kitaplar vardır.” diye ilan asarsa, o zaman bu kitaplar ticaret malı hükmüne girer.