Celvetiyye’nin Temel Prensipleri

Celvetiyye tarikatı, nefsle cihadı ve halkı irşad vazifesini nasıl birleştiriyor? Tarikatın, manevi kemale ulaşmayı hedefleyen tezkiye, tasfiye ve tecliyye prensiplerinin anlamı nedir?

Tarîkatlar iki yönlü faâliyet gösteren müesseselerdir. Bu yüzden önce içe dönük mücâdele (nefs ile cihâd=cihâd-ı ekber)’yi gerçekleştirerek sâliki kemâl mertebesine ulaştırdıktan sonra, halk arasına ve cem’iyete karışarak tebliğ ve irşâd vazîfesini gerçekleştirmeyi hedef tutarlar. Bu gâyenin gerçekleşmesinde her tarîkatın kendine göre birtakım prensipleri vardır.

CELVETİYYE’NİN TEMEL PRENSİPLERİ

Daha önce “Rûhânî” ve “Nefsanî” tarîkatlar olarak temâs ettiğimiz yolların mecmûu tarzında bir irşâd faâliyeti gösteren Celvetiyye’nin temel prensipleri, tezkiye, tasfiye ve tecliyedir.1

1 – Tezkiye

Tezkiye lugatte nemâlandırmak, artırmak, temizlemek ma’nâlarına olup 2 ıstılahta ise terk-i dünyâ ile nefsi mâsivâ tehlikesinden pâk etmek demektir. 3 Nitekim Hz. Hüdâyî:

Yok eyleyip hep vârını

Buldun mu sen de yârını

Keşfeyleyip esrârını

Bülbül haber vergil bize 4

2 – Tasfiye

Tasfiye lügatte saf ve duru yapmak, süzmek, temizlemek ma’nâsınadır.5 Istılahta ise kalbin her türlü mülevvesâttan temiz ve duru hâle gelmesidir. Tasfiyeye tâbi tutulmuş bir kalbe her zaman “irâdetullah” mün’akis olur.6 Aslında zikirden, salât u selâmdan, Kur’ân tilâvetinden ğaye hep “tasfiye-i kalb”dir. Tasfiye-i kalbden murâd da cemâl tecellîlerine nâil olmaktır.

Cemâl tecellîlerinin hedefi ise sâbit hakîkatın zuhûrudur. Böylece bütün mâsivâ müzmahîl olup gerçek tevhîd zuhûr eder. 7

3 – Tecliye

Tecliye lügatte bir şeyi keşf ve ıyân etmek ma’nâsınadır.8 Istılahta ise Cenâb-ı Hakk’ın kendi zâtı için kendinde zuhûrudur. 9 Nitekim Hz. Hüdâyî:

Zuhûru perde olmuştur zuhûra

Gözü olan delîl ister mi nûra

Güneş zâhir değil midir karındaş

Ne var görmezse ânı çeşm-i huffâş

Hudâ zâhirdir mahlûk mestûr

Hılâf anlayıp olma Hak’tan dûr

Acep sun’u acep sırr-ı ilâhî

Ki olmuştur avâlim cilvegâhı 10

diyerek bunu ifâde etmiştir.

Dipnotlar:

  1. Tibyân, I/227’de bu temel prensipler nazmen şöyle îfâde edilmiştir:

Celvetîler verdiler rûha cilâ

Halka oldular anınçün muktedâ

Vardır anlarda dahî üç i’tibâr

Bu üçün devâmıdır bûlara kâr

Tezkiye ve tasfiye ve tecliye

Bunlara âyînedir bil-külliye

Gark-ı zât-i bahr-i vahdettir bular

Sûretâ kesrettir gerçi bular

  1. Âsım, Kâmûs Terc., III/832.
  2. Tehânevî, Keşşâf, I/688.
  3. Gülşen, Küllîyât, 128.
  4. el-Mu’cemu’l-vasît, I/520; Âsım, Kâmûs Terc., III/856.
  5. Vâkıât Terc., 23a.
  6. a.e., 24a.
  7. Âsım, Kâmûs Terc., III/785.
  8. Tehânevî, Keşşâf, I/294.
  9. Necâtu’l-ğarîk (Gülşen-Küllîyat içinde) 30.

Kaynak: Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz, Aziz Mahmut Hüdayi, Erkam Yayınları

İslam ve İhsan

CELVETİYYE TARİKATININ SİLSİLESİ

Celvetiyye Tarikatının Silsilesi

CELVETİYYE TARİKATI ŞEYHLERİNİN HAYATLARI

Celvetiyye Tarikatı Şeyhlerinin Hayatları

PAYLAŞ:                

YORUMLAR

İlk yorumu yapan siz olun!

Yorum Ekle

İslam ve İhsan

İslam, Hz. Adem’den Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen tüm dinlerin ortak adıdır. Bu gerçeği ifâde için Kur’ân-ı Kerîm’de: “Allâh katında dîn İslâm’dır …” (Âl-i İmrân, 19) buyurulmaktadır. Bu hakîkat, bir başka âyet-i kerîmede şöyle buyurulur: “Kim İslâm’dan başka bir dîn ararsa bilsin ki, ondan (böyle bir dîn) aslâ kabul edilmeyecek ve o âhırette de zarar edenlerden olacaktır.” (Âl-i İmrân, 85)

...

Peygamber Efendimiz (s.a.v) Cibril hadisinde “İslam Nedir?” sorusuna “–İslâm, Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Rasûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman, yoluna güç yetirip imkân bulduğun zaman Kâ’be’yi ziyâret (hac) etmendir” buyurdular.

“İman Nedir?” sorusuna “–Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine îmân etmendir” buyurdular.

İhsan Nedir? Rasûlullah Efendimiz (s.a.v): “–İhsân, Allah’a, onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdular. (Müslim, Îmân 1, 5. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16)

Kuran-ı Kerim, Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen ilahi kitapların sonuncusudur. İlahi emirleri barındıran Kuran ve beraberinde Efendimizin (s.a.v) sünneti tüm Müslümanlar için yol gösterici rehberdir.

Tüm insanlığa rahmet olarak gönderilen örnek şahsiyet Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v) 23 senelik nebevi hayatında bizlere Kuran ve Sünneti miras olarak bırakmıştır. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur: “Size iki şey bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu asla şaşırmazsınız. Bunlar; Allah’ın kitabı ve Peygamberinin sünnetidir.” (Muvatta’, Kader, 3.)

Tasavvuf; Cenâb-ı Hakkʼı kalben tanıyabilme sanatıdır. Tasavvuf; “îmân”ı “ihsân” gibi muhteşem ve muazzam bir ufka taşımanın diğer adıdır. Tasavvuf’i yola girmekten gaye istikamet üzere yaşayabilmektir. İstikâmet ise, Kitap ve Sünnet’e sımsıkı sarılmak, ilâhî ve nebevî tâlimatları kalbî derinlikle idrâk edip onları hayatın her safhasında vecd içinde yaşayabilmektir.

Dua, Allah Teâlâ ile irtibatta bulunmak; O’na gönülden yönelmek, meramını vâsıta kullanmadan arz etmek demektir. Hadisi şerifte "Bir şey istediğin vakit Allah'tan iste! Yardım dilediğin vakit Allah'tan dile!" buyrulmuştur. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/307)

Zikir, bütün tasavvufi terbiye yollarında nebevi bir üsul ve emanet olarak devam edegelmiştir. “…Bilesiniz ki kalpler ancak Allâh’ı zikretmekle huzur bulur.” (er-Ra‘d, 28) Zikir, açık veya gizli şekillerde, belirli adetlerde, farklı tertiplerde yapılan önemli bir esastır. Zikir, hatırlamaktır. Allah'ı hatırlamak farklı şekillerde olabilir. Kur'an okumak, dua etmek, istiğfar etmek, tefekkür etmek, "elhamdülillah" demek, şükretmek zikirdir.

İlim ve hâl kelimelerinden oluşmuş bir isim tamlaması olan ilmihal (ilm-i hâl) sözlükte "durum bilgisi" demektir. Bütün müslümanların dinî bilgi ve uygulama bakımından ihtiyaç duyduğu, bir bakıma müslüman olmanın ve müslümanlığın icaplarını yerine getirmenin ön şartı durumundaki fıkhi temel bilgiler ilmihal diye anılmıştır.

İslam ve İhsan web sitesinde İslam, İman, İbadet, Kuranımız, Peygamberimiz, Tasavvuf, Dualar ve Zikirler, İlmihal, Fıkıh, Hadis ve vb. konularda  güvenilir kaynaklardan bilgiye ulaşabilirsiniz.