Nizam Delili Nedir ve Allah’ın Varlığını Nasıl İspatlar?

Nizam delilinin ne olduğu, kâinattaki düzen, uyum ve hikmetin Allah’ın varlığına nasıl delâlet ettiği ve bu delilin İslâm düşüncesindeki yeri anlatılıyor.

Tabiatta büyük bir âhenk, şaşmaz bir nizâm vardır.

NİZAM DELİLİ NEDİR?

Bu delil; tabiattaki bu nizam, düzen, uyumun kendiliğinden veya bilinçsiz madde vâsıtasıyla meydana gelemeyeceği, aksine yüce vasıflara sahip tabiat üstü bir varlığın yaratması ve devam ettirmesiyle mümkün olabileceği esasına dayanır.

“İnayet”, “Hikmet”, “Gaye” diye de adlandırılan “Nizam Delili” şöyle ifâde edilir: “Kâinat, biribirine uygun bir sebepler ve gâyeler sistemi arz eder. Böyle bir sistem ancak bilen ve akıllı bir yaratıcının eseri olabilir. O hâlde kâinat, âlim ve akıllı bir yaratıcının eseridir. O yaratıcı da Allah Teâlâ’dır.”1

Kâinata baktığımız zaman, onun, kanunlar ve gâyeler manzûmesi olduğunu görürüz. Bu ince kanunların ve hesapların kör tesadüfün eseri olması mümkün değildir. Onları düzenleyen, akıl, idrâk ve hikmet sahibi bir yaratıcının olması mecbûridir.2 O da Allah Teâlâ’dır.

Yüce Rabbimizin varlığını kavramada her seviyede insanın anlayabileceği en açık ve kolay delilller tabiat nizâmı ile ilgili delillerdir.

KÂİNATTAKİ HER ŞEY ALLAH’IN VARLIĞINA NASIL İŞARET EDER?

Aslında insaf sahibi bir insan, aklını iyi kullansa, gördüğü her şey onu, Allah’ın varlığına götürür.

Bu gerçeği Aziz Mahmud Hüdâî hazretleri şöyle ifâde eder:

Hüdâya hamd ü minnet evvel ü âhir

Ki oldur zâhir u bâtında zâhir

Zuhûru perde olmuştur zuhûra

Gözü olan delil ister mi nûra

Güneş zâhir değil midir karındaş

Ne var görmezse anı çeşm-i huffâş

Hüdâ zâhirdurur, mahlûk mestûr

Hilâfı anlayıp olma Hak’tan dûr.

Şâir Şinasî de şöyle der:

Varlığın bilme ne hacet kürre-i âlem ile

Yeter isbâtına halk ettiğin bir zerre bile.

Bu beyitlerde de ifâde edildiği üzere Allah’ın varlığına delâlet etmeyen bir şey yoktur. Mühim olan insafla ve vicdanı devreye sokarak, ibret gözüyle bakabilmektir. Böyle olunca her şey, insanı, Allah’a götürür.

Dipnotlar:

1. Bekir Topaloğlu, Allah İnancı, s. 31.
2. A. Saim Kılavuz, a.g.e., s. 59.

Kaynak: Prof Dr. Mehmet Bulut, Delilleriyle İslam Akaidi, Erkam Yayınları

İslam ve İhsan