İmkân Delili Nedir ve Allah’ın Varlığını Nasıl İspatlar?

İmkân delilinin ne olduğu, vâcip ve mümkin varlık kavramları üzerinden Allah’ın varlığının nasıl ispatlandığı ve delilin temel mantığı anlatılıyor.

İmkân delili de hudûs delilinde olduğu gibi Allah’ın varlığını isbât etmede kullanılan bir delildir. Bu delil, âlemdeki bütün varlıkların, dolayısıyla âlemin mümkün varlık oluşundan hareketle Allah’ın varlığını isbâta yarayan bir delildir.

İMKÂN DELİLİ ALLAH’IN VARLIĞINI NASIL AÇIKLAR?

Bu delil şöyle anlatılır:

Bu âlem, mümkinler topluluğudur. Her mümkin, var olabilmek için, yokluğuna varlığını tercih edecek bir “tercih edici”ye muhtaçtır. O hâlde bu âlem de var olabilmek için böyle bir tercih ediciye muhtaçtır. O tercih edici de, bu âlem dışında, varlığı zâtının gereği olan bir varlıktır ki, o da Allah Teâlâ’dır.

Bu delilin iyi anlaşılabilmesi için şimdi bu önermeleri biraz açalım:

Bilginler, varlığı; vâcip ve mümkin diye ikiye ayırırlar. “Vâcip”, varlığı kendinden; “mümkin”, varlığı başkasından olandır. Vâcip varlık, varlığı kendinden olan, hiç bir şeye muhtaç olmayan Allah Teâlâ’dır. Mümkin varlık, varlığı kendi zâtının gereği olmayan, dolayısıyla aklen var olması da, yok olması da düşünülebilen varlıktır. Demek ki mümkin, hâdistir (sonradan var olandır).

Gördüğümüz, yaşadığımız bu âlem, mümkindir. Vardır ama var olmayabilirdi. Devamlı değişiklik halindedir. Parçalardan meydana gelmiştir. Devamlı değişmeler halinde olmak, sonradan olma ve mümkin olma işaretidir. Parçalardan meydana gelen de mümkin ve hâdistir. Çünkü onu birleştiren bir birleştiriciye muhtaçtır.

O hâlde bu âlem de mümkindir, varlığı kendinden değildir. Var olmak için, varlığını yokluğuna tercih eden bir tercih ediciye muhtaçtır. O tercih edici de vâcip varlık olan Allah Teâlâ’dır.

Kaynak: Prof Dr. Mehmet Bulut, Delilleriyle İslam Akaidi, Erkam Yayınları

İslam ve İhsan