Hayattaki Zorluklara Karşı İki Yol

Yaşadığımız bu fânî hayat, ilâhî imtihan hikmetine binâen, bâzen kahır bâzen de lûtuf tecellîlerinin tezâhürüne sahne olmak­tadır. Asıl mârifet, irâdemizi Cenâb-ı Hakkʼın rızâsı istikâmetinde kullanarak, bütün bu kahır ve lûtuf tecellîlerinden kazançlı çıkabilmektir.

Peygamber Efendimiz bu hakîkati şöyle îzah buyurmuştur:

“Mü’minin durumu gerçekten gıpta edilmeye ve hayranlığa değer. Çünkü her hâli kendisi için bir hayır vesîlesidir. Böylesi bir haslet, sâdece mü’minde vardır: Mü’min, sevinecek olsa, şükreder; bu onun için hayır olur. Başına bir belâ gelecek olsa, sabreder; bu da onun için hayır olur.” (Müslim, Zühd, 64)

Dolayısıyla Yaratıcımızʼın takdîri karşısında sergilememiz gereken “rızâ” hâli, beşerî huzur ve saâdetin birinci şartıdır.

İkincisi ise, hayatı kuşatan şartların ağırlığına rağmen, dü­zelebilecek olan menfîlikleri düzeltme gayreti peşinde koşmaktır.

İRADE SAHİBİ OLMAK

Bu da hayat ve hâdiseler içerisinde beşerî irâde ve gayrete mevzu teşkil eden bâzı hususların (yani kader-i muallakʼın) da bulunduğunu gösterir. İnsanın böyle bir gayret içinde bulunması, aynı zamanda “irâde sahibi” olmasının bir îcâbıdır. Yoksa hayatta hiçbir menfîliğin düzeltilemeyeceği şeklinde bir fikre kapılmak, insanlığı ümitsizlik ve karamsarlığa, bunun neticesinde de atâlete/tembelliğe sevk eder. Yani; “Ne yapalım, kaderim böyleymiş!” diyerek irâdeyi izhâr etmemek gibi bir atâlet doğurur.

Bununsa, insanoğlunun yaratılıştan donatıldığı üstün meziyetler göz önünde tutulduğunda, abesle iştigalden başka bir şey olmadığı, açıkça anlaşılır. Nitekim Batılıların “fatalizm” dedikleri de, kaderin böyle yanlış anlaşılmasından başka bir şey değildir.

Çünkü İslâmʼda kaderin bir “muallak” kısmı vardır ki, o da beşerî irâdenin tezâhürlerine göre şekillenir. Yani bâzı fiiller, kulun dilemesi neticesinde halk edilir. Yoksa “Âmentü” esasla­rından biri olan; “خَيْرِه۪ وَ شَرِّه۪ مِنَ اللّٰهِ تَعَالٰى / Hayır ve şer Allah Teâlâʼdandır.” ifâdesi, her şeyi hiç değişmeyecek şekilde Allâhʼın tâyin ettiği mânâsında değildir. Bu, her oluşta Allâhʼın irâdesinin mevcut olduğunu, Oʼnun bilgisi ve irâdesi bulunmaksızın hiçbir şeyin gerçekleşemeyeceğini ifâde eder.

HAYATTAKİ MENFİLİKLERİN ISLAJI YOLUNDA GAYRET SARFET

Şâyet bir fiilde, Allâhʼın irâdesi/dilemesi evvel, kulun faâliyeti sonra ve ona ilâveten gerçekleşirse bu, “kader-i mut­lak”tır. Doğum, ölüm, ırk, ömrün uzunluğu veya kısalığı gibi… Bu keyfiyetler aslâ değiştirilemez. Lâkin bundan dolayı da kula âhirette bir mükâfat veya mücâzat söz konusu olmaz. Bu gibi vâkıalar, ancak kulun âhiretteki mesʼûliyet miktarının belirlenme­sinde bir esas teşkil eder.

Bununla birlikte Cenâb-ı Hak, cüzʼî bir irâdeyle teçhiz buyurduğu insanlara ve cinlere, bâzı hususlarda belli bir hareket serbestliği tanımıştır. Bu durum, kulun tercihinin Allâhʼın izni ile gerçekleşmesini ifâde eder ve buna “kader-i muallak” denir. Böyle bir mesʼûliyet sahası mevcut olduğu içindir ki, Peygamber Efendimiz, hayattaki menfîliklerin ıslâhı yolunda sa‘y ü gayret tâlimâtını beşeriyete ferman buyurmuştur.

Bu durumu şu misalle îzah edebiliriz:

Bir baba, çocuğunu bir oyuncak dükkânına götürse ve ona;

“–Bu dükkândan beğendiğin oyuncağı al, istediğini almakta serbestsin.” dese, fakat babalık şefkatiyle de bu oyuncakların faydalı ve zararlı olanlarını peşinen beyân edip sonra onu serbest bıraksa; çocuk kendisi için zararlı bir oyuncak seçtiği takdirde dilerse parayı ödemeyerek onun irâdesini neticesiz bırakır. Dilerse başlangıçtaki vaadi îcâbı olarak;

“–Al o oyuncağı da, seni îkaz ettiğim zararla karşılaş!” da diyebilir.

Bu âlem, zikrettiğimiz misaldeki oyuncak dükkânı gibidir. Biz de o çocuğa benzeriz. Allah Teâlâʼnın peygamberler ve kitaplar göndermek sûretiyle bize yaptığı yardım da -lâ teşbih velâ temsil-[1] o merhametli babanın îkâzı gibidir.

RIZÂ-YI İLAHİ

Küllî irâde kendinde olduğundan, Cenâb-ı Hakkʼın, kulun fiiline “Hâlık” sıfatıyla dâhil olup onu yaratması, babanın parayı vererek çocuğun arzusunun gerçekleşmesini sağlamasına benzer. Bâzen arzu edip sebeplerine de riâyet ettiğimiz hâlde gerçekleştiremedi­ğimiz hâdiseler karşısındaki durumumuz da böyledir.

Bütün bu keyfiyetler, daha önce de îzah etmiş olduğumuz üzere, insanlar ve cinlerin, imtihan edilmek üzere yaratılmış olmasının bir neticesidir.

Bu bakımdan kula düşen; kendi irâdesini Cenâb-ı Hakkʼın irâdesine teslîm ederek, kendi arzu ve niyetlerini rızâ-yı ilâhî ile teʼlif etmenin gayreti içinde bulunmaktır. Çünkü âyet-i kerîmede buyrulduğu üzere:

“…Sizin için daha hayırlı olduğu hâlde bir şeyi sevme­meniz mümkündür. Sizin için daha kötü olduğu hâlde bir şeyi sevmeniz de mümkündür. Allah bilir, siz bilmezsiniz.” (el-Bakara, 216)


[1] Lâ teşbih velâ temsil: Benzetmek gibi olmasın.

Kaynak: İslam Nazarında Akıl ve Felsefe, Osman Nuri Topbaş, 128 Sayfa, Erkam Yayınları, 2013

PAYLAŞ:                

YORUMLAR

İlk yorumu yapan siz olun!

Yorum Ekle

İslam ve İhsan

İslam, Hz. Adem’den Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen tüm dinlerin ortak adıdır. Bu gerçeği ifâde için Kur’ân-ı Kerîm’de: “Allâh katında dîn İslâm’dır …” (Âl-i İmrân, 19) buyurulmaktadır. Bu hakîkat, bir başka âyet-i kerîmede şöyle buyurulur: “Kim İslâm’dan başka bir dîn ararsa bilsin ki, ondan (böyle bir dîn) aslâ kabul edilmeyecek ve o âhırette de zarar edenlerden olacaktır.” (Âl-i İmrân, 85)

...

Peygamber Efendimiz (s.a.v) Cibril hadisinde “İslam Nedir?” sorusuna “–İslâm, Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Rasûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman, yoluna güç yetirip imkân bulduğun zaman Kâ’be’yi ziyâret (hac) etmendir” buyurdular.

“İman Nedir?” sorusuna “–Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine îmân etmendir” buyurdular.

İhsan Nedir? Rasûlullah Efendimiz (s.a.v): “–İhsân, Allah’a, onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdular. (Müslim, Îmân 1, 5. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16)

Kuran-ı Kerim, Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen ilahi kitapların sonuncusudur. İlahi emirleri barındıran Kuran ve beraberinde Efendimizin (s.a.v) sünneti tüm Müslümanlar için yol gösterici rehberdir.

Tüm insanlığa rahmet olarak gönderilen örnek şahsiyet Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v) 23 senelik nebevi hayatında bizlere Kuran ve Sünneti miras olarak bırakmıştır. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur: “Size iki şey bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu asla şaşırmazsınız. Bunlar; Allah’ın kitabı ve Peygamberinin sünnetidir.” (Muvatta’, Kader, 3.)

Tasavvuf; Cenâb-ı Hakkʼı kalben tanıyabilme sanatıdır. Tasavvuf; “îmân”ı “ihsân” gibi muhteşem ve muazzam bir ufka taşımanın diğer adıdır. Tasavvuf’i yola girmekten gaye istikamet üzere yaşayabilmektir. İstikâmet ise, Kitap ve Sünnet’e sımsıkı sarılmak, ilâhî ve nebevî tâlimatları kalbî derinlikle idrâk edip onları hayatın her safhasında vecd içinde yaşayabilmektir.

Dua, Allah Teâlâ ile irtibatta bulunmak; O’na gönülden yönelmek, meramını vâsıta kullanmadan arz etmek demektir. Hadisi şerifte "Bir şey istediğin vakit Allah'tan iste! Yardım dilediğin vakit Allah'tan dile!" buyrulmuştur. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/307)

Zikir, bütün tasavvufi terbiye yollarında nebevi bir üsul ve emanet olarak devam edegelmiştir. “…Bilesiniz ki kalpler ancak Allâh’ı zikretmekle huzur bulur.” (er-Ra‘d, 28) Zikir, açık veya gizli şekillerde, belirli adetlerde, farklı tertiplerde yapılan önemli bir esastır. Zikir, hatırlamaktır. Allah'ı hatırlamak farklı şekillerde olabilir. Kur'an okumak, dua etmek, istiğfar etmek, tefekkür etmek, "elhamdülillah" demek, şükretmek zikirdir.

İlim ve hâl kelimelerinden oluşmuş bir isim tamlaması olan ilmihal (ilm-i hâl) sözlükte "durum bilgisi" demektir. Bütün müslümanların dinî bilgi ve uygulama bakımından ihtiyaç duyduğu, bir bakıma müslüman olmanın ve müslümanlığın icaplarını yerine getirmenin ön şartı durumundaki fıkhi temel bilgiler ilmihal diye anılmıştır.

İslam ve İhsan web sitesinde İslam, İman, İbadet, Kuranımız, Peygamberimiz, Tasavvuf, Dualar ve Zikirler, İlmihal, Fıkıh, Hadis ve vb. konularda  güvenilir kaynaklardan bilgiye ulaşabilirsiniz.