Yardımsız Boy Abdesti Alamayan Engelli Nasıl Gusleder?

Yardımsız boy abdesti alamayan engelli nasıl gusleder?

Bir kimse tek başına gusül alamıyorsa eşinden destek alarak gusül abdestini alabilir. Karı-kocanın duşun altında berâber yıkanması câizdir. Hz. Âişe (r.anhâ), Peygamberimiz (s.a.s) ile aynı kaptan su alıp birlikte banyo yaptıklarını şöyle ifâde etmiştir:

“Ben ve Rasûlullâh.(s.a.s), aynı kaptan su alarak yıkanırdık.”[1]

Gusül abdesti alırken özürsüz olarak eşi dışında bir başkasından yardım istemek mekrûhtur. Ebû Saîd’den (r.a) rivâyet edildiğine göre Rasûlullâh  sallâllâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:

“Erkek, erkeğin avret yerine, kadın da kadının avret yerine bakamaz. Bir erkek başka bir erkekle; bir kadın da başka bir kadınla bir örtü altında yatamaz.”[2]

Engellilerin bakım ve beslenmeleriyle sürekli ilgilenenlerin tuvalet ihtiyâçlarını giderebilmeleri ve gusül abdesti alabilmeleri için onlara yardımcı olması elbette en isâbetli olandır. Gusül abdesti alması gereken bir engellinin, kaba avret bölgesi açılacağı için eşi ve kölesi dışındaki yakınlarının o kişiyi gusül abdesti aldırma yükümlülüğü yoktur.[3] Dînimize göre farklı cinsiyetten olan bir hastanın birçok ihtiyâcı ile ilgilenilmeye uygun bakılmakla birlikte, aynı cinsiyetten olmayana banyo yaptırmak câiz görülmemektedir.

Hafif derece zihinsel engelliler, gusül gereken durumlarda boy abdesti almakla yükümlüdür. Zihinsel engellilik, felçli olma veyâ anormal kilo fazlalığı gibi normal bir kişinin tek başına gusletmesine mâni bir özür durum söz konusu olduğunda, aynı cinsiyetten olmak ve kaba avret bölgesi gusül esnâsında örtülü olmak şartıyla bir başkasından yardım alınabilir. Çünkü Peygamberimiz (s.a.s) hastalık gibi mâzeretler sebebiyle ibâdetlerde yardım almaya izin vermiştir.[4]

Ellerini kullanamayan kişi, ya suyun içine girerek veyâ kendisini akan bir suyun altına tutarak ağzına su alır, burnuna su çeker ya da birisinin yardımını alarak guslün farzlarını yerine getirir. Bütün vücûdu felçli birisi de başkasının yardımı ile gusledebilir.[5]

Orta ve ağır düzeydeki zihinsel engelliler, dînen sorumlu değildirler. Bundan dolayı gusül almaları kendilerine farz olmadığı gibi bakımını üstlenen kimselerin de kendilerine gusül aldırmaları zorunlu değildir.

Kendisine gusül abdesti aldıracak kimseyi bulamayan engelli teyemmüm eder. Kendi başına teyemmüm yapamıyorsa bu kişiye teyemmüm yaptırılarak namaz kılması te’mîn edilir. İmam Ebû Hanîfe’ye göre engelli, minnet altında kalmadan kendisinden yardım isteyeceği çocuk, eş ve hizmetçinin bulunması durumunda, bu kimselerden kendilerine gusül abdesti aldırmalarını ister. Bunlardan birinin bulunmaması veyâ yardım etmemeleri durumunda teyemmüm alabilir. Yük olmak istememek tek başına teyemmüm için bir gerekçe olamaz. Fakat yardım istendiği zamân karşılık vermeyeceği yüksek ihtimâlle bilinen kimseden talepte bulunmadan teyemmüm edilebilir.[6]

Ortopedik engellilerin hepsi için aynı fetvâ geçerli olmaz. Verilecek hüküm, engellilik durum ve seviyesine göre değişir.

Engelliler yapabildiklerinden sorumlu olurlar. Engelli, teyemmüm dahî yapamıyorsa İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe’ye göre namaz kılmaz. İmâm-ı Âzam, “Başkasının yardımı ile muktedîr olan kimse âcizdir, kâdir sayılmaz.” Yâni zarûrî işlerini ancak başkalarının yardımıyla görebilen kimse, temizlik ve ibâdet bakımından sağlam, gücü kudreti yerinde olan bir adam gibi görülemez, demiştir.

Dipnotlar:

[1] Buhâri, “Gusul” 2; Ebû Dâvûd, “Tahâret” 96, 238; İbni Mâce, “Tahâret” 35, 376.

[2] Müslim, “Hayz”  74. Ayrıca bk. Tirmizî, “Edeb” 38; İbni Mâce, “Tahâret” 137.

[3] Mehmet Zihni Efendi, Nîmet-i İslâm, s.95.

[4] Buhârî, “Vudû‘” 35; İbni Mâce, “Tahâret” 39.

[5] Özay, Hilal; İslâm Hukûkunda Hükümlere Tesiri Bakımından Bedensel Engel, s.77.

[6] Engelliler İlmihâli, DİB Yay. Komisyon, s.141.

Kaynak: Hasan Serhat YETER, Engellinin İlmihâli, 2022

İslam ve İhsan