Kutlu Emaneti Yüklenen Halîfe "İnsan"

Yeryüzünde halife olarak yaratılan insanın kıymeti ve ehemmiyeti nedir? İnsana nasıl bir vazife tebliğ edilmiştir? Allah'ın (c.c) şerefi mahlûkat olarak yarattığı insanın vasıfları...

Abesle iştigal etmekten münezzeh olan Âlemlerin Rabbi’nin, kâinâtı, insanoğlunun yaşayabileceği en güzel şekilde yaratması, içinde gizli ve açık bütün nîmetleri bol bol ihsân etmesi, şüphesiz gayesiz değildir.

Bunların beraberinde “ahsen-i takvîm” (en güzel ve en mükemmel) olarak yaratılıp üstün vasıflarla donatılmış insanoğlunun da boş yere var edilip başıboş bırakıldığı aslâ düşünülemez. Nitekim yeryüzünde var olan mükemmel dengede her çeşit canlı, muhakkak başka bir canlıyı ikmâl ederek hizmetinde bulunmakta ve her dâim Rabbini tesbih ve tâzim etmektedir.

 Akıl ve irâde gibi vasıflarla diğer varlıklardan üstün ve mükerrem olarak yaratılan insanoğlu, halifelik misyonuyla bütün insanlığın ve yeryüzünün maddî-mânevî inşâsı için vazifelendirilmiştir. “Adâletle hükmetme, îmar ve iskân etme, Allâh’ın emir ve hükümlerini yerine getirme” mânâlarına gelen “Halîfe” kavramı, aynı zamanda insanın yeryüzündeki var oluş maksadıdır. Bu durum, âyet-i kerîmelerde şöyle zikredilir:

“Sizi yeryüzünün halîfeleri yapan ve verdiği nîmetlerle sizi imtihan etmek için kiminize diğerlerinden üstün dereceler veren O’dur. Rabbinin cezası pek süratlidir; aynı zamanda O, çok bağışlayıcı, çok merhamet edicidir.” (el-En’âm, 165)

“Sizi yeryüzünde halîfeler yapan O’dur...” (Fâtır, 39)

“Ey Dâvûd, Biz seni yeryüzünde halîfe yaptık. O hâlde insanlar arasında adâletle hükmet. Hevâ ve hevese uyma, sonra bu seni Allah yolundan saptırır…” (Sâd, 26)

“Sonra da nasıl davranacağınızı görmemiz için onların ardından sizi yeryüzünde halîfeler kıldık.” (Yûnus, 14)

HİLAFET

Hilâfet; Âlemlerin Rabbi tarafından verilen sorumlulukla, yüklenilen emaneti korumak, îmar etmek, âdil davranmaktır.

Halîfe insan, kural koyucu değil; kural koyan Hak Teâlâ’nın yeryüzündeki temsilcisidir. Kendisine verilen yetkiler dışında hiçbir yetkiye sahip değildir. Hattâ gözle görülemeyecek kadar küçük mikroba yenik düşebilecek kadar zayıf ve âcizdir. Yalnızca temsil ettiği yüce kudretin isteklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Eğer verilen yetkilerin kendisine ait olduğu vehmine kapılıp kendi arzusuna göre hareket ederse, Yaratıcı’sına isyan etmiş, ihanette bulunmuş olur. Tıpkı, kendisinin ateşten yaratılarak üstün ve güçlü olduğunu ifade edip Allâh’ın secde emrine itaat etmeyen İblis gibi…

Âlemlerin Rabbi, hilâfetin temelinde insana üç zorunlu eğitim ve terbiye vermiştir;

1- Halîfe kılınan insan ve toplumlar, zorunlu olarak halîfelik vazifesini veren üstün bir kudretin varlığını ve hayatın her sahasında O yüce kudrete itaat ve teslîmiyeti kabul etmiş olurlar. Kural koyan, itaat edilecek olan, yalnızca Allah Teâlâ’dır.

2- Halîfe kılınan insan, emre itaatle yükümlüdür. Yaratılış gayesi, yalnızca ibadettir. Dolayısıyla dünya hayatı; sözüm ona, “eğlenip mutlu olmak, mal-mülk biriktirmek” için yaratılmış bir yer değildir!

3- İnsanın halîfe olarak gönderildiği yeryüzü, bütün coğrafyayı, eşyayı ve canlı-cansız yaratılmışların tamamını kapsamaktadır. Ve hepsi birbirine emanet olarak hak ve sorumluluklara sahiptir.[1] Halîfe olarak yaratılan insanoğlu, kendi nefsinde Rabbine ibadet ve tâatte bulunduğu gibi, yakın ve uzak çevresinde de emaneti muhafaza ederek adâleti korumakla sorumludur.

MÎZAN, ADÂLET, ZULÜM

Kur’ân-ı Kerîm, yaratılmışların en şereflisi olan insanoğlunu, halîfe tayin ederken, kâinattaki varlıkların gerek birbirleriyle gerekse Allah ile olan ilişkilerinin bir düzen içinde olduğunu bildirmiş; bunu mîzan/denge olarak isimlendirmiştir. Bu mîzânı/dengeyi zorlamadan, varlıkların gaye, fıtrat ve vazifelerine uygun davranışlarını “adâlet” diye tarif etmiş; bu ilâhî dengeyi bozan her türlü davranış ve sözü ise “zulüm” olarak belirlemiştir.

Yeryüzünde Âlemlerin Rabbi’nin nâibi/vekîli olarak yaratılan insan, tam da bu mîzânı/dengeyi muhafaza etmek, adâleti hâkim kılmak ve zulme karşı çıkmakla vazifelendirilmiştir. Nitekim, bu emaneti muhafaza edip dengeyi korumak kolay olmayacaktır. Bu ağır sözü/emaneti, ancak akıl ve irâde sahibi insan yüklenmiştir. Allah Teâlâ bunu Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle bildirir:

“Biz emaneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik. Ama onlar bunu yüklenmek istemediler, ondan korktular. Onu insan yüklendi. Kuşkusuz insan çok zâlim ve çok câhildir.” (el-Ahzâb, 72)

“Şayet Biz bu Kur’ân’ı bir dağın üzerine indirmiş olsaydık, onu Allah korkusundan titremiş ve paramparça olmuş görürdün…” (el-Haşr, 21)

EMANET

Emânet kelimesi Arapça sözlüklerde, “rûhun mutmain olması ve korkunun zâil olması, korkunun zıddı, güven” mânâlarına gelen “e-m-n” fiilinden türemiştir. Hıyanetin zıddıdır.

Emânet, hilâfetin sınırlarını ve hangi zemin üzerinde yürümesi gerektiğini belirler. İnsanın yaratıcısı olan Rabbiyle, kendi nefsiyle ve diğer insanlarla olan ilişkisini ve insanın bitki, hayvan ve eşyayla olan münasebet şekillerini açıklar. İnsanoğlu bütün bunlara adâletle yaklaşıp, hukûkullah (Allâh’ın hukuku) ve hukuku’n-nâs’ı (insanların hukukunu) gözetince “halîfelik” vasfını icrâ etmiş olmaktadır.

Nitekim emânet, yalnızca rutin ibadet ve zikirlerle değil, bunların beraberinde sosyal hayatın içerisinde Allah Teâlâ’nın vekîli olarak, hak, hukuk, adâlet ve ihsân ile gerçekleşecektir. Tıpkı Allah Rasûlü’nün, yaşadığı toplumda, yürüyen Kur’ân, konuşan Kur’ân, sevinip hamd eden, üzülüp sabreden Kur’ân olarak yaşaması gibi…

 İşte emânetin muhafazası, adâletin tesisi için verilen bütün bu mücâdele, zulmün karşısında durmak için gösterilen bu çaba; dünya hayatının bütününü, âhiretin ise hedeflenen sa’y ü gayretini teşkil etmektedir. Nitekim Cenâb-ı Hak, Mülk Sûresi’nde şöyle bildirir:

“O ki, hanginizin daha güzel davranacağını sınamak için ölümü ve hayatı yaratmıştır. O mutlak gâliptir, çok bağışlayıcıdır.” (el-Mülk, 2)

Kaynak: Seher KÜÇÜK, Şebnem Dergisi, 2021-Temmuz, Sayı: 197

[1] Bkz. Ahmet Küçük, Kur’ân’da Toplumsal Sınanma, Beyan Yayınları, 2006.

İNSANI KAMİL OLMAK

İnsanı Kamil Olmak

İDEAL İNSAN

İdeal İnsan

HAYIRLI BİR İNSAN OLMAK İÇİN DUA

Hayırlı Bir İnsan Olmak İçin Dua

NASIL KALİTELİ İNSAN OLUNUR?

Nasıl Kaliteli İnsan Olunur?

PAYLAŞ:                

YORUMLAR

İlk yorumu yapan siz olun!

Yorum Ekle

İslam ve İhsan

İslam, Hz. Adem’den Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen tüm dinlerin ortak adıdır. Bu gerçeği ifâde için Kur’ân-ı Kerîm’de: “Allâh katında dîn İslâm’dır …” (Âl-i İmrân, 19) buyurulmaktadır. Bu hakîkat, bir başka âyet-i kerîmede şöyle buyurulur: “Kim İslâm’dan başka bir dîn ararsa bilsin ki, ondan (böyle bir dîn) aslâ kabul edilmeyecek ve o âhırette de zarar edenlerden olacaktır.” (Âl-i İmrân, 85)

...

Peygamber Efendimiz (s.a.v) Cibril hadisinde “İslam Nedir?” sorusuna “–İslâm, Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Rasûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman, yoluna güç yetirip imkân bulduğun zaman Kâ’be’yi ziyâret (hac) etmendir” buyurdular.

“İman Nedir?” sorusuna “–Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine îmân etmendir” buyurdular.

İhsan Nedir? Rasûlullah Efendimiz (s.a.v): “–İhsân, Allah’a, onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdular. (Müslim, Îmân 1, 5. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16)

Kuran-ı Kerim, Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen ilahi kitapların sonuncusudur. İlahi emirleri barındıran Kuran ve beraberinde Efendimizin (s.a.v) sünneti tüm Müslümanlar için yol gösterici rehberdir.

Tüm insanlığa rahmet olarak gönderilen örnek şahsiyet Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v) 23 senelik nebevi hayatında bizlere Kuran ve Sünneti miras olarak bırakmıştır. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur: “Size iki şey bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu asla şaşırmazsınız. Bunlar; Allah’ın kitabı ve Peygamberinin sünnetidir.” (Muvatta’, Kader, 3.)

Tasavvuf; Cenâb-ı Hakkʼı kalben tanıyabilme sanatıdır. Tasavvuf; “îmân”ı “ihsân” gibi muhteşem ve muazzam bir ufka taşımanın diğer adıdır. Tasavvuf’i yola girmekten gaye istikamet üzere yaşayabilmektir. İstikâmet ise, Kitap ve Sünnet’e sımsıkı sarılmak, ilâhî ve nebevî tâlimatları kalbî derinlikle idrâk edip onları hayatın her safhasında vecd içinde yaşayabilmektir.

Dua, Allah Teâlâ ile irtibatta bulunmak; O’na gönülden yönelmek, meramını vâsıta kullanmadan arz etmek demektir. Hadisi şerifte "Bir şey istediğin vakit Allah'tan iste! Yardım dilediğin vakit Allah'tan dile!" buyrulmuştur. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/307)

Zikir, bütün tasavvufi terbiye yollarında nebevi bir üsul ve emanet olarak devam edegelmiştir. “…Bilesiniz ki kalpler ancak Allâh’ı zikretmekle huzur bulur.” (er-Ra‘d, 28) Zikir, açık veya gizli şekillerde, belirli adetlerde, farklı tertiplerde yapılan önemli bir esastır. Zikir, hatırlamaktır. Allah'ı hatırlamak farklı şekillerde olabilir. Kur'an okumak, dua etmek, istiğfar etmek, tefekkür etmek, "elhamdülillah" demek, şükretmek zikirdir.

İlim ve hâl kelimelerinden oluşmuş bir isim tamlaması olan ilmihal (ilm-i hâl) sözlükte "durum bilgisi" demektir. Bütün müslümanların dinî bilgi ve uygulama bakımından ihtiyaç duyduğu, bir bakıma müslüman olmanın ve müslümanlığın icaplarını yerine getirmenin ön şartı durumundaki fıkhi temel bilgiler ilmihal diye anılmıştır.

İslam ve İhsan web sitesinde İslam, İman, İbadet, Kuranımız, Peygamberimiz, Tasavvuf, Dualar ve Zikirler, İlmihal, Fıkıh, Hadis ve vb. konularda  güvenilir kaynaklardan bilgiye ulaşabilirsiniz.