İslam’da İtikadi Hükümler ve Özellikleri Nelerdir?

İslam’da itikadi hükümler, iman esasları, itikadın özellikleri ve inanç esaslarının Müslüman olma şartları hakkında detaylı bilgiler.

İtikad, inanmak ve tasdik etmek demektir.

İSLAM’DA İTİKADİ HÜKÜMLER

İtikâdî hükümler, İslâm dininin, amelle değil de inançla ilgili olan hükümleridir. Bunlar, kalp ile inanılan ve gönülden bağlanılan dînî meseleler olduğu için bunlara itikâdî meseleler denir. Bunların başında, Allah’ın varlığına, birliğine, her türlü kemâl sıfatlarla muttasıf ve her türlü noksan sıfatlardan münezzeh olduğuna îmân gelir. Bundan sonra ikinci esas, Hz. Muhammed’in Allah’ın Peygamberi olduğuna îmândır. Çünkü İslâm dinini bildiren Hz. Peygamber’dir. Onu atlamak suretiyle îmân ve İslâm’dan bahsetmek mümkün değildir. Bu bakımdan Yüce Allah, Kur’ân-ı Kerim’de sık sık Hz. Peygamber’e îmân ve itaat edilmesini emreder.

Bir insan, kelime-i şehâdet getirmek = Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abduhû ve rasûluh demek) suretiyle îmân etmiş ve İslâm dairesine girmiş olur. Kelime-i şehâdette, İslâm’da inanılması gereken hususlar özetle ifâde edilmiş oluyor ki bunlar Allah’a ve Peygamberine îmândır. Peygambere inanmanın anlamı; O’nun, Allah tarafından getirip bildirdiği hususlara inanmaktır. Dolasıyla bir mü’min, Kur’ân’da bildirilen bütün dînî hükümlere (emir ve yasaklara) inanan kişidir. Çünkü Kur’ân âyetlerinden ve mütevâtiren bildirilenlerden birinin bile inkârı küfürdür. Hulâsa bir insan; Allah’a, meleklerine, kitaplarına, Peygamberlerine, âhiret gününe ve kadere (hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna) inandığı takdirde mü’min sayılabilir.

İtikâdî hükümler, bütün Peygamberlerin ittifak ettiği inanç esaslarıdır. Bütün Peygamberler aynı itikâdî hükümleri tebliğ etmişlerdir. Bu inançlar, zaman ve mekâna göre değişmeyen ve kesinlik ifâde eden dînî esaslardır. İtikad, dinin temelini oluşturur. İtikâdî hükümlerde kesinlik ifâde eden deliller aranır.

İnanç konularından Allah’a ve Peygamberlere îmân gibi konularda aklî delillerle isbat ve izah mümkün olduğu hâlde, meleklere ve âhirete îmân gibi gaybla ilgili konularda aklî deliller aranmaz. Bu konularda naklî delillerle yetinilir. Akıl, bunları izah ve isbat edemese de, mümkün görür.

İTİKADİ HÜKÜMLERİN DELİLLERİ VE ÖZELLİKLERİ

İtikâdî hükümlerde aranan şartlar:

İtikâdî hüküm, kesin ve açık bir delille sabit olmalıdır. Açık ve kesin delilden maksad, manası açık (muhkem) âyet ve mütevâtir hadistir. Çünkü müteşâbih âyetin birden çok anlamı olduğundan mânâya delâleti kesin değildir. Mütevâtirin dışındaki (âhâd) hadislerin de sübûtu kesin değildir.
İtikâdî hükümler, zamana, yere, fert ve topluma göre değişmez. Bütün Peygamberlerin bildirdiği itikâdî hükümler aynıdır.
İtikâdî hükümler bir bütündür, bölünme kabul Bir insanın mü’min sayılabilmesi, bütün inanılacak hususlara toptan ve ayrı ayrı inanmasına bağlıdır. İnanç esaslarından bir kısmına inanıp da bir kısmına inanmamak küfürdür.1

Kur’ân’la ve mütevâtir haberle sabit olan bütün dînî hükümler, aynı zamanda itikâdî hüküm sayılır. Çünkü bir mü’minin bunlara inanması, hiçbirini inkâr etmemesi gerekir. Günde beş vakit namaz kılmanın, Ramazan orucu tutmanın, dînen zengin sayılanların zekat vermelerinin, yoluna gücü yetenlerin bir kere bile olsa Kâbe’yi haccetmelerinin farz olduğuna; haksız yere insan öldürmenin, içki içmenin, kumar oynamanın, hırsızlık etmenin, domuz eti yemenin, faiz yemenin, yetim malı yemenin, yalan söylemenin vb. haram olduğuna inanmak şarttır. Zarûrât-ı dîniyye dediğimiz bu hususlardan birinin bile inkârı insanı îmândan çıkarıp küfre sokar.2

Bütün bu hususların mü’minler tarafından iyi bellenmesi gerekir. İtikadla ilgili ilim, “Tevhid, akâid, kelâm” vb. isimlerle anılan ilimdir.

Dipnotlar: