Engelli Namaz Kılmakla Yükümlü müdür?

Engelli namaz kılmakla yükümlü müdür

Namaz, ergenlik çağına gelmiş, akıllı her Müslümanın üzerine farzdır. Kur’ân-ı Kerîm’in birçok yerinde; “namazı kılınız ve zekâtı veriniz” buyurulur.

“Namazı kılın; zekâtı verin ve Allâh’a sımsıkı sarılın!”[1]

“Namaz mü’minler üzerine vakitleri belli bir farzdır”[2],

Allâh Rasûlü (s.a.s) şöyle buyurmuştur:

“İslâm beş temel üzerine kurulmuştur: Allâh’tan başka bir ilâh bulunmadığına, Hz. Muhammed’in Allâh’ın elçisi olduğuna şehâdet etmek, namaz kılmak, zekât vermek, haccetmek ve Ramazân orucunu tutmaktır.”[3]

Peygamberimiz (s.a.s), Muâz b. Cebel’i  (r.a.) Yemen’e gönderirken ona şöyle buyurmuştur:

“Onları ilk önce kelime-i tevhidi söylemeye çağır. Buna itâat ederlerse, Allâh’ın onlara gecede ve gündüzde beş vakit namazı farz kıldığını bildir.”[4]

Bayılma yâhut akıl hastalığı veyâ koma hâli, belli süre devâm ederse namaz sorumluluğu kalkar. Hanefîler dışındaki üç mezhebe göre, akıl hastalığı, bir namaz vaktini tamâmen kaplarsa, daha sonra bu namazın kazâ edilmesi gerekmez. Hanefî mezhebine göre bayılan veyâ komada olan, ya da aklı giden kişi, tam bir gün ve bir gece geçmeden kendine gelse, bu süreye âit namazlarını kazâ eder. Bu durum, bir gün ve bir geceden uzun sürerse namazları düşer. Bu konuda Ebû Hanîfe ve Ebû Yûsuf, 24 (yirmidört) saati ölçü alırken, İmâm Muhammed, kaçırılan namaz sayısını ölçü almıştır. İmâm Muhammed’e göre, kaçırılan namazlar beşten fazla ise mükellefiyet düşer, az ise düşmez.[5] Böyle bir hasta, vaktin sonuna yakın bilincine kavuşursa, abdest alıp iftitah tekbiri alacak kadar bir zamân kalmışsa, o vakte yetişmiş sayılır.[6]

Hem görme hem işitme hem de konuşma engelli birisi, kendisine dâvet ulaşmayan birisi gibi ibâdetlerden sorumlu olmaz.[7] Çünkü mükellefiyet ancak gerekli ilmi elde edebilecek kişiler üzerine gerekir.[8]

Fıkıh âlimlerine göre dînî vecibeleri yerine getirmede eşler birbirlerine, köleler efendilerine, çocuklar da anne babalarına yardımcı olmak zorundadırlar. Eşi, çocuğu veyâ hizmetçisi yardımıyla ibâdeti yerine getirme gücüne ulaşan engelli, o ibâdeti yapmakla mükelleftir. Böyle bir durumda namaz kılma gücü bulan engelli, çocuğundan, hizmetçisinden veyâ eşinden yardım talep ederse, onların da gücü oranlarında bu yardımı sunmaları dîni açıdan gereklidir.

Dipnotlar:

[1] Hac: 22/78.

[2] Nisâ: 4/103.

[3] Buhârî, “İmân” 1, 2; Müslim, “İmân” 19-22; Nesâî, “İmân” 13.

[4] Buhârî, “Zekât” 41; Nesâî, “Zekât” 1.

[5] Döndüren, Hamdi; “II. Oturum, Konu: İslâm’ın Engellilere Tanıdığı Kolaylıklar ve Ruhsatlar”, Ülkemizde Engelliler Gerçeği ve İslâm Sempozyumu, s.99-121.

[6] İbni Âbidîn, Hâşiye ‘alâ Reddi’l-muhtâr, I, 330, 688.

[7] İbni Hacer el-Heytemî, el-Fetâvâ’l-fıkhiyyetü’l-kübrâ, I, 129.

[8] Büceyrimî, Haşiyetü'l-Büceyrimî, I, 216.

Kaynak: Hasan Serhat YETER, Engellinin İlmihâli, 2022

İslam ve İhsan