Murakabe Örnekleri

Murakebe nedir, nasıl yapılır? Manevi büyüklerden gerçek murâkabe örnekleri.

Genel olarak bilindiği üzere teori pratikle beraber yürümezse ele alınan konular kolayca anlaşılamaz. İkisi birbirini tamamlar.1 İşte bu ve sonraki yazılarımızda bu kaygıyla hareket ederek “Murakabe”nin uygulamada aldığı elle tutulabilir, gözle görülebilir reel/gerçek yapısını mehmâ-emken ortaya koymaya çalışacağız. Esasen murâkabe, zikir çekmeden önce hazırlık olmak üzere yapılan ölümü tefekkür etme ve râbıta-i şerife uygulamalarında kendi ölümümüzü içselleştirme”, dat-ı kiramın mânen kalpte hissedilip yaşanması”2 şeklinde başvurulan bir yöntemdir.3 Sâliklerin gerek râbıta-i mevtte gerekse râbıta-i şerifede ve ders olarak çekilen zikir ameliyesinde bir mü’min hatta daha ötesi insanî olarak yaşadıkları olay, derin tefekkürle ortaya çıkan murâkabedir.4

Yine namaz kılan herkesin yaşamaya çalıştığı huşû5 ve huzur olayı da murâkabeli kılınan bir namazın ürünüdür.6 Bu da nur, huzur ve gaybet referansıyla anlatılan feyzin ortaya çıkmasını sağlar.

Kur’ân okur ve kımıldamadan dikkatle dinlerken,7 Cumaları pür dikkat hutbeye kulak verip iki rekatlı bir namazın tahiyye oturuşundaki gibi yaşadığımız sessizlik, sükûnet (hareketsizlik)8 ve kalbe yönelişte de hep bir tür murâkabe halindeyizdir. O hal içindeyken Abdülkadir Geylanî’nin (k.s.) dediği gibi Allah’a yakınken kulun dili, duası ve zikri yoktur. Dua, zikir ve konuşma Allah’a uzaklık durumundayken söz konusudur.9

Kezâ sohbetlerde baş öne eğik bir yere yaslanmadan, kımıldamadan sohbeti can kulağıyla dinleyen dervişler, murâkabe halinde inen feyze kalplerini açarak ruhlarını besler ve zenginleştirirler.10 Teveccüh11 de murâkabenin yakın irtibatlı bir uygulama formudur. Nitekim Nakşbendî kaynaklarında teveccüh anlatılırken yapılan tarif şu şekildedir:

Mürîd önce intisâb ettiği şeyhinin yüzünü hayaline (muhayyile gücüyle) getirir (yani onunla manevî olarak temasa, irtibâta geçerek râbıta yapar). Bir hararet ve mânevi hal zuhur edince o hayali terkeder ya da bir kenârda muhâfaza eder. Bunun neticesi oluşan hal ile tüm gücünü kullanarak kalbine teveccüh eder (odaklanır).”12

Hâsılı murâkabe Allah’ı ibadetlerde ve dünya hayatının her aşamasında ürpererek, hissederek yaşamak için başvurulan önemli bir yöntemdir. Bu sayede çarşıda, pazarda, sosyal hayat içinde yaşayan bir derviş, dünyevi hayatın oyalayıcı hatta boğucu tekâsür13 dalgaları arasında boğulup dünyevileşmekten sıyrılarak ruhunu dünya kiriyle kilitlenmekten tutukluluk hâli yaşamaktan ve kararmaktan kurtarır.14

Kur’ân’da motto anlam ifade eden bir ayet örnek gösterin denilse şu ayeti rahatça gösterebiliriz:

“O erleri, yaptıkları alışveriş ve ticâret Allah’ı zikredip hatırlamaktan alıkoyamaz.”15

MURAKABE ÖRNEKLERİ

Şimdi uygulama bazındaki gerçek murâkabe örneklerini sistematik anlam açılımıyla gözden geçirebiliriz.

Merhum Sami Efendi Hazretleri’nin (ö.1984) zaman zaman yaptığı sükût sohbetleri de Mevlâna (k.s.) (ö.1273) ile Şems-i Tebrîzî’nin (ö.1248) sükût sohbetleriyle16 mâhiyet olarak murâkabe ortak paydasında buluşur. Hatta Hz. Mevlânâ, Hz. Şems’i suskun “hâmûş” olarak tanıtır ve onun gibi olmayı öğütler.17

Burada Kelamî Dergahı’ndan ilginç bir örnek vermek istiyoruz. Kelamî Dergâhında karşılaştığı murâkabe-teveccüh eksenli bu tür sükûti sohbetler, Mösyö Carl Vett’in (ö.1952) dikkatini çekmiş ve “Hâtırât”ında kaydedilmiştir. İşte o hatıralardan biri:

Carl Vett dergâhtayken Hz. Pîrin Trabzon ve İzmir halifeleri ziyarete gelir. Ayrıca iki ziyâretçi daha gelir. Biri Hz. Pîrin İstanbul halifesi, Kavak imâmı Hulûsî Efendidir. Diğeri de Esad Efendinin ülkedeki diğer halifeleri kontrol ile görevli halifesidir. Yanlarında birkaç misafir daha vardır.”18

Bundan sonrasını Mösyö Carl Vett şöyle anlatır:

Hepsi heyecânla, ağlayarak, Şeyhin ellerini öptüler. Herkes doğu ve güney duvarları boyunca koyun ve keçi postları üzerine oturdular.

Şeyh Efendi beni halifelerine takdim etti ve beni tekkeye getiren sebeplerin ne olduğunu onlara açıkladı.

Çok geçmeden ortalığı derin bir sessizlik kapladı. Herkes derin bir huşû içinde Şeyh’e yönelmiş vaziyette oturuyordu. Şeyh başını öne eğmişti. Ara ara derin nefes alarak cemaatin üzerine üflüyordu.

Böylece yarım saatten fazla bir süre geçti. Bir şeyler olmasını yahut Şeyhin bir şeyler konuşmasını bekledim, ancak böyle bir şey olmadı. Tek bir kelime bile konuşulmadı.

Bu mütevazı sessizliğin oluşturduğu huşû, herkesin ruhuna işlemişti ve bu, kısmen beni de etkilemişti. Orada yaşadığım bu tuhaf olay beni derinden etkilemişti.

Bu derin sessizlik ve huşû hâlindeyken önümde yerde diz üstü oturan adam, kısa süreli olmak üzere, ancak şiddetle cereyân eden titremelerle cezbeye kapılmıştı. Elinde olmadan gerçekleşen bu güçlü titremeleri sürekli tekrar ediyordu.

Çok geçmeden odanın diğer ucundaki beyaz sakallı, cüsseli bir derviş aniden vecde gelerek keskin bir çığlık attı. Bir ağlıyor bir gülüyor, ara sıra inliyor, ara ara derin bir sessizliğe bürünüyordu. Ancak kimse onunla ilgilenmiyordu. O sırada herkes kendi derin ruh hâlini yaşıyordu. Ruhlar bedenlerini terk etmiş, kendi asıllarına semâvi âleme yükselmişlerdi.

Sonunda Şeyh Efendi ayağa kalktı ve odadan ayrıldı. Herkes Şeyh’e saygı göstererek ayağa kalkıp yol verdi.”19

O dervişin sessizlik murakabesinde ağlayıp gülmesi, bazı vâkıa türü görüntülere mazhar olmasından dolayı idi. Nitekim vâkıa; sâlikin/dervişin mânâ âleminde gördüğü şeyler olup bir çeşit rüya görmeye benzese de ondan farklıdır. Surî vâkıayı kâfir de mümin de görebilir. Ama manevî vâkıayı sadece müminler görebilir.20 Esasen murâkabe’de bu şekilde herkeste farklı feyz tecellileri ortaya çıkabilir. Yunus Emre (ks) -ö.1320- bu keyfiyete; “Bende bir türlü… Sen de bir türlü…” diyerek açıklama getirir.

MANEVİ DİLSİZ SOHBETİN HAKİKATİ

Murâkabe ve teveccühle gerçekleşen bu manevî dilsiz sohbetin hakikati, Carl Vett’in de dediği gibi;

  1. “Ruhların bedenlerini terk etmesi
  2. Geldiği yere Allaha rucû etmesi” şeklinde özetlenebilir.

Ayrıca bu durum, sohbetlerde, namazlarda, Kur’ân kıraatinde, hutbe dinlerken ve zikir esnasında arzulanan huşû haliyle yaşanan Allah’a vuslattan başka bir şey değildir.

Dipnotlar:

1) Bekir Topaloğlu, İlyas Çelebi, Kelam Terimleri Sözlüğü, İsam Yay. İstanbul 2010, s. 244. 2) Liebman, Joshua Loth, Kalb Huzuru, çev.: Sofi Huri, İstanbul 1962,, s. 188. 3) Necdet Tosun, Bahâeddin Nakşbend, Hayatı, Eserleri, Görüşleri, Tarikatı, İnsan Yayınları, İstanbul 2002, s.316-317; Muhammed Abdullah el-Hânî, el-Behçetü’s-seniyye, Mısır 1303/1886; Abdurrahman Câmî, Nefehâtü’l-üns min hazarâtil-kuds, thk. Mahmud Abidî, Tahran 1375/1996, s.402. 4) Mustafa Merter, Yayınlanmamış Notlar, s. 108; ayr. bkz.: Kübra Zümrüt, Tasavvuf Klasik Eserlerinde ve Nakşibendiyye Tarikatı Örneğinde Muhasebe ve Murakabe, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul 2010, s. 81. 5) el-Mü’minün, 23/2. 6) Fahreddin Râzî, Levâmiul-beyyinât şerhu esmâillâhi Teâlâ vesû-sıfât, Beyrut 1984, s.280. 7) Bkz. Kur’ân Yolu Türkçe Meâl ve Tefsiri, DİB Yay. C. 2, s. 654-655. 8) Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, İstanbul 1990, s.151; Lüfti Şentürk-Seyfettin Yazıcı, İslam İlmihali, DİB Yayınları, Ankara 2012, s.193. 9) Abdulkadir-i Geylanî, el-Fethu’r-rabbanî, çev. Osman Güman, Gelenek Yayınları, İstanbul 2011, s. 248. 10) Ahmed Ziyaeddin Gümüşhanevî, Câmiul-Usul, Pamuk Yay. İstanbul 1987, s. 444-447. 11) Süleyman Uludağ, Tasavvufun Dili -1: Mürşid-Mürid, Yol, İstanbul 2006, s. 53 vd. 12) Molla Câmi, Nefehâtü’l-Üns, s.107; ayr.bkz: Tosun, Bahâeddin Nakşbend, s.313. 13) Et-Tekâsür, 101/1-2. 14) Kuşeyrî, er-Risale, s. 122; Feridüddin Attar, Tezkiretü’l-Evliya, haz. Süleyman Uludağ, Bursa İlim ve Kültür Yay., Bursa 1984, s. 306. 15) en-Nur, 34/37. 16) “Şems aslında Mevlânâ’ya çok şey söylemekteydi.” Şefik Can, Divân-ı Kebîr: Seçmeler, 3/1305; Hülya Küçük, Uzatılmış Yol, Nefes Yayınları, İstanbul 2016, s.49. 17) Tahsin Yazıcı, “Divân-ı Kebîr”, DİA, İstanbul 1994, c. 9, s. 32. 18) Ethem Cebecioğlu, Muhammed Esad-ı Erbilî, Allah Dostları: 7, Kalem Yayınları, İstanbul 2013, s. 131. 19) Carl Vett, Kelâmi Dergâhından Hatıralar, çev. Ethem Cebecioğlu, Muradiye Yay. Ankara 1992, s. 74. 20) Hücvirî, Hakikat Bilgisi (Keşfü’l-mahcûb), çev. Süleyman Uludağ, Dergâh Yayınları, İstanbul 1982, s.502; Sühreverdî, Avârifü’l-me‘ârif, çev. Hasan Kamil Yılmaz-İrfan Gündüz, İstanbul 1989, s.528; Kuşeyrî, er-Risâle, çev. Süleyman Uludağ, Dergâh Yayınları, İstanbul 1981, s.134.

Kaynak: Ethem Cebecioğlu, Altınoluk Dergisi, Sayı: 426

MURÂKABE NEDİR? MURÂKABE NASIL YAPILIR?

Murâkabe Nedir? Murâkabe Nasıl Yapılır?

İHSAN VE MURAKABE İLE İLGİLİ ÖRNEKLER

İhsan ve Murakabe ile İlgili Örnekler

PAYLAŞ:                

YORUMLAR

İlk yorumu yapan siz olun!

Yorum Ekle

İslam ve İhsan

İslam, Hz. Adem’den Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen tüm dinlerin ortak adıdır. Bu gerçeği ifâde için Kur’ân-ı Kerîm’de: “Allâh katında dîn İslâm’dır …” (Âl-i İmrân, 19) buyurulmaktadır. Bu hakîkat, bir başka âyet-i kerîmede şöyle buyurulur: “Kim İslâm’dan başka bir dîn ararsa bilsin ki, ondan (böyle bir dîn) aslâ kabul edilmeyecek ve o âhırette de zarar edenlerden olacaktır.” (Âl-i İmrân, 85)

...

Peygamber Efendimiz (s.a.v) Cibril hadisinde “İslam Nedir?” sorusuna “–İslâm, Allah’tan başka ilâh olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın Rasûlü olduğuna şehâdet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman, yoluna güç yetirip imkân bulduğun zaman Kâ’be’yi ziyâret (hac) etmendir” buyurdular.

“İman Nedir?” sorusuna “–Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, âhiret gününe inanmandır. Yine kadere, hayrına ve şerrine îmân etmendir” buyurdular.

İhsan Nedir? Rasûlullah Efendimiz (s.a.v): “–İhsân, Allah’a, onu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Sen onu görmüyorsan da O seni mutlaka görüyor” buyurdular. (Müslim, Îmân 1, 5. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16)

Kuran-ı Kerim, Peygamber Efendimize (s.a.v) gönderilen ilahi kitapların sonuncusudur. İlahi emirleri barındıran Kuran ve beraberinde Efendimizin (s.a.v) sünneti tüm Müslümanlar için yol gösterici rehberdir.

Tüm insanlığa rahmet olarak gönderilen örnek şahsiyet Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v) 23 senelik nebevi hayatında bizlere Kuran ve Sünneti miras olarak bırakmıştır. Nitekim hadis-i şerifte buyrulur: “Size iki şey bırakıyorum, onlara sımsıkı sarıldığınız sürece yolunuzu asla şaşırmazsınız. Bunlar; Allah’ın kitabı ve Peygamberinin sünnetidir.” (Muvatta’, Kader, 3.)

Tasavvuf; Cenâb-ı Hakkʼı kalben tanıyabilme sanatıdır. Tasavvuf; “îmân”ı “ihsân” gibi muhteşem ve muazzam bir ufka taşımanın diğer adıdır. Tasavvuf’i yola girmekten gaye istikamet üzere yaşayabilmektir. İstikâmet ise, Kitap ve Sünnet’e sımsıkı sarılmak, ilâhî ve nebevî tâlimatları kalbî derinlikle idrâk edip onları hayatın her safhasında vecd içinde yaşayabilmektir.

Dua, Allah Teâlâ ile irtibatta bulunmak; O’na gönülden yönelmek, meramını vâsıta kullanmadan arz etmek demektir. Hadisi şerifte "Bir şey istediğin vakit Allah'tan iste! Yardım dilediğin vakit Allah'tan dile!" buyrulmuştur. (Ahmed b. Hanbel, Müsned, 1/307)

Zikir, bütün tasavvufi terbiye yollarında nebevi bir üsul ve emanet olarak devam edegelmiştir. “…Bilesiniz ki kalpler ancak Allâh’ı zikretmekle huzur bulur.” (er-Ra‘d, 28) Zikir, açık veya gizli şekillerde, belirli adetlerde, farklı tertiplerde yapılan önemli bir esastır. Zikir, hatırlamaktır. Allah'ı hatırlamak farklı şekillerde olabilir. Kur'an okumak, dua etmek, istiğfar etmek, tefekkür etmek, "elhamdülillah" demek, şükretmek zikirdir.

İlim ve hâl kelimelerinden oluşmuş bir isim tamlaması olan ilmihal (ilm-i hâl) sözlükte "durum bilgisi" demektir. Bütün müslümanların dinî bilgi ve uygulama bakımından ihtiyaç duyduğu, bir bakıma müslüman olmanın ve müslümanlığın icaplarını yerine getirmenin ön şartı durumundaki fıkhi temel bilgiler ilmihal diye anılmıştır.

İslam ve İhsan web sitesinde İslam, İman, İbadet, Kuranımız, Peygamberimiz, Tasavvuf, Dualar ve Zikirler, İlmihal, Fıkıh, Hadis ve vb. konularda  güvenilir kaynaklardan bilgiye ulaşabilirsiniz.