Kur’an ve Sünnet ışığında mümin ve münafık karakterinin temel özellikleri; iman, nifak, psikolojik ve sosyolojik yönleriyle ele alınıyor.

Cenâb-ı Hak şöyle buyurmaktadır:

“Onları (münâfıkları) gördüğün zaman kalıpları hoşuna gider, konuşurlarsa sözlerini dinlersin. Onlar sanki duvara dayanmış kütükler gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerine sanırlar. Düşman onlardır. Onlardan sakın. Allah onların canlarını alsın. Nasıl bu hâle geliyorlar?” (el-Münâfikûn, 4)

MÜNAFIKLIK ALAMETLERİ VE İÇ MUHASEBE

İç muhasebe yaparken hemen herkesin kendine sorduğu bir soru vardır:

“−Acaba ben münâfık mıyım, nifak alâmetleri taşıyor muyum?”

Verdiğimiz randevuya geciktiğimizde, bize verilen emanete bir zarar geldiğinde, sözümüzü tutamadığımızda vicdanımız bize rahat vermez. Bu rahatsızlık, sahâbenin de zihnini meşgul etmiş ve kalbî değişimleri konusunda nifak korkusu yaşamışlardır.

Sahâbeden Hanzala münâfık olma endişesi yaşadığında, Hazret-i Ebû Bekir ile Peygamber Efendimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’e gitmiş, O’nun yanındaki mânevî hâli devamlı şekilde muhafaza edemeyecekleri cevâbını alınca rahatlamıştır.[1]

Allah Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem- münâfıklığın alâmetlerini şöyle sıralamıştır:

“Dört haslet vardır; kimde bu hasletler bulunursa o kimse tam bir münâfıktır. Kimde de bunlardan biri bulunursa, onu bırakıncaya kadar kendinde nifaktan bir haslet var demektir: Emânet edilince hıyânet eder, konuşunca yalan söyler, söz verince sözünde durmaz, husûmet edince haddi aşar.” (Buhârî, Îman, 24; Müslim, Îmân, 106)

Hadîs-i şerîfe göre, alâmetlerin hepsinin bulunması münâfıklık, birinin bulunması ise nifaktan bir parçadır.

İnsanlar inanç bakımından “mü’min”, “kâfir”, “münâfık” ve “müşrik” olmak üzere dört kısımdır. Kâfir ve müşriğin rengi, takındığı tavır, gideceği yer bellidir. Fakat münâfık rengini belli etmez, manipüle edici/kandırıcı, aldatıcıdır. Sömürür, tüketir, aşağı çeker, işin içinden sıyrılmayı başarır. Bir şey olmamış gibi üstünü başını silkeleyip yoluna devam eder. Kur’ân-ı Kerîm; Bakara, Âl-i İmran, Nisâ, Tevbe, Münâfikûn, Ahzâb sûrelerinde bu “illetli insan karakteri” hakkında bize bilgilendirme ve uyarılar yapar.

Nifak Kelimesinin Etimolojisi ve Münafık Kavramının Anlamı

Arapça’da “nifak”, tarla faresinin yuvası, “nâfika” ise tarla faresinin açtığı gizli delikler mânâsına gelir. Tarla faresi toprakta tüneller kazan, bir orada bir burada delikler açan zararlı bir kemirgendir. İzini belli etmez, kış uykusuna yatmaz, teyakkuzdadır. Ürkek, sevimli, sinsi ve meraklıdır. Kelimenin kökenine uygun olarak “münâfık” da İslâm toplumunu gizliden gizliye ifsâd eden bir kemirgendir. Bulunduğu ortamda kendini sevdirir, oyunu kurallarına göre oynar, izini belli etmez.

Mümin ve Münafık Karakterinin Psikolojik ve Ahlaki Özellikleri

Mü’min izzet ve şahsiyet sahibidir. Münâfık zillete dûçâr olmuştur.

Mü’min sekînet ve huzur hâlinde yaşar. Münâfık tedirgin ve tatminsizdir.

Mü’min sevgi ve muhabbet besler. Münâfık sevemez, kibri kendine engel olur.

Mü’min pozitif/ılımlı bir duruş sergiler. Münâfık kararsız, iç çatışma hâlinde ve tutarsızdır.

Mü’min güvenir, güven verir. Münâfık şüphecidir, istikrarsızdır.

Mü’min hayra vesîle olur. Münâfık şerre giden yolları açmayı kendine vazife bilir.

Mü’min hâdiseler karşısında korkusuzdur, Allah karşısında ise büyük bir haşyet duyar. Münâfık olup biten her şeyle ilgili panik ve endişe hâlindedir, korkaktır.

Mü’min doğru sözlüdür. Münâfık yalancıdır, hiçbir konuda yemin etmekten çekinmez.

Mü’min söz verir, sözünde durur. Münâfık sözünde durmaz, insanları aldatır ve kışkırtır.

Mü’min asâlet sahibidir. Münâfık gösterişe önem verir, riyâkârdır.

Mü’min fark eder. Münâfık ışığı kesilince çark eder.[2]

Mü’min Allâh’ın rızâsına bağlıdır, daima O’nu arar. Münâfık ise, insanların onayına ve beğenisine bağımlıdır.

Mümin ve Münafık Karakterinin Davranış ve İnanç Farkları

Mü’min, îlâ-yı kelimetullah (Allâh’ın kelimesini/dinini yüceltip yayma)nın gayretindedir. Münâfık ise, Allah’ı ve mü’minleri alaya almanın peşindedir.

Mü’min; “Ey îman edenler! Eğer bir fâsık size bir haber getirirse, onun doğruluğunu araştırın. Yoksa bilmeden bir topluluğa kötülük edersiniz de sonra yaptığınıza pişman olursunuz.” (el-Hucurât, 6) âyeti mûcibince hareket eder.

Münâfık ise kötü haber yayar:

“Andolsun ki, eğer münâfıklar ve kalplerinde bir hastalık olanlar ve Medîne’de dedikodu yapanlar, bu yaptıklarından vazgeçmezlerse, mutlaka Seni onların üzerine gitmeye (onlarla savaşıp onları şehirden sürmeye) teşvik ederiz. Sonra Seninle orada az bir zamandan fazla komşu kalamazlar.” (el-Ahzâb, 60)

 Mü’min inanır, itaat eder:

“Peygamber, Rabbinden kendisine indirilene îman etti, mü’minler de (îman ettiler). Her biri; Allâh’a, meleklerine, kitaplarına ve peygamberlerine îman ettiler ve şöyle dediler: «Onun peygamberlerinden hiçbirini (diğerlerinden) ayırt etmeyiz.» Şöyle de dediler: «İşittik ve itaat ettik. Ey Rabbimiz! Senden bağışlama dileriz. Sonunda dönüş yalnız Sanadır.»” (el-Bakara, 285)

Münâfık, Rasûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’e isyan konusunda gizli çalışmalar yürütür:

“Sana «Baş üstüne!» derler. Fakat Senin yanından çıktıklarında, içlerinden birtakımı, geceleyin; (Senin gündüz) söylediklerinin aksini kurarlar. Allah, onların geceleyin kurduklarını yazmaktadır. Sen onlara aldırma. Allâh’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.” (en-Nisâ, 81)

Mü’min, ıslah edicidir:

“Kitab’a sımsıkı sarılıp namazı dosdoğru kılanlar var ya, işte Biz böyle ıslah edicilerin ecrini zâyî etmeyiz.” (el-A‘râf, 170)

Münâfık, fesat çıkarır, ama kendisini “ıslahçı” olarak takdim eder:

“Onlara: «Yeryüzünde fesat çıkarmayın!» denildiği zaman, «Biz ancak ıslah edicileriz!» derler.” (el-Bakara, 11)

Mü’min şehâdet arzusuyla yaşar:

“…Kim Allah yolunda savaşır da öldürülür veya galip gelirse Biz ona yakında büyük bir mükâfat vereceğiz.” (en-Nisâ, 74)

Münâfık, savaştan kaçar:

“(O münâfıklar) mutlaka sizden olduklarına dair Allâh’a yemin ederler. Hâlbuki onlar sizden değildir, fakat onlar (kılıçlarınızdan) korkan bir toplumdur. Eğer sığınacak bir yer yahut (barınabilecek) mağaralar veya (sokulabilecek) bir delik bulsalardı, koşarak o tarafa yönelip giderlerdi.” (et-Tevbe, 56-57)

Mü’min İslâm’ın insanıdır. Münâfık kurulu sistemin insanıdır. Hâkim sistem değişince o da değişir.

Mümin ve Münafıkta İnfak ve Toplumsal Etki

Mü’min “veren el” olmanın üstünlüğünü yaşar. Zekâtı, sadaka ve infâkıyla ekonomiyi canlı tutar. Münâfık ise yardıma ve hayra mânî olur. Cimri ve eli sıkıdır.[3] Ekini ve nesli bozar:

“O, dönüp gitti mi (yahut bir iş başına geçti mi) yeryüzünde ortalığı fesâda vermek, ekinleri tahrip edip nesilleri bozmak için çalışır. Allah bozgunculuğu sevmez.” (el-Bakara, 205)

Mümin ve Münafığın Ahiret İnancı

Mü’min gayba ve âhirete inanır, korku ile ümit arasındadır. Haşyet dolu, rakîk bir kalp sahibidir.

“Onlar Firdevs cennetlerine vâris olurlar. Onlar orada ebedî kalacaklardır.” (el-Mü’minûn, 11)  

Münâfığın kalbi mühürlüdür. Münâfıklar “…İnanmadıkları hâlde «Allâh’a ve âhiret gününe inandık!» derler.” (el-Bakara, 8)

Münâfıklar dünyada müslüman muâmelesi görürler. Ancak âhirette Cehennem’in en alt tabakasına atılacaklardır ve kâfirlerle beraber ebediyyen orada kalacaklardır.[4]

Dipnotlar:

[1] Bkz. Müslim, Tevbe, 12-13.

[2] Bkz. el-Bakara, 17.

[3] Bkz. el-Mâûn, 7.

[4] Bkz. en-Nisâ, 145.

Kaynak: Fatma Çatak, Altınoluk Dergisi, Sayı: 484

İslam ve İhsan