Kadem-i Şerif olarak bilinen Hz. Peygamber’e (s.a.v.) nispet edilen mübarek ayak izleri nasıl muhafaza edilmiş, hangi coğrafyalarda mukaddes bir hatıra olarak korunmuştur?

Kadem-i Şerif, “Hz. Peygamber’e izâfe edilen ayak izi” demektir.

Kadem-i Şerif Nedir?

Kadem-i Şerif, taş veya tuğla zemin üzerinde bulunan ve “nakş-ı kadem-i saâdet” de denilen ayak izidir. Bazı peygamberlerin mûcizeleri arasına sert zemine ayak izlerinin çıktığı rivayeti de katılmış ve dünyanın çeşitli yerlerinde bunun birçok örneğine rastlandığı ileri sürülmüştür. Bu izlerin en ünlüsü, Mescid-i Harâm’daki Makām-ı İbrâhim’de bulunan ve Hz. İbrâhim’e (a.s.) ait olduğu söylenendir. Tâbiîn müfessirlerinden Mücâhid, “Orada açık nişâneler, İbrâhim’in makamı vardır” (Âl-i İmrân 3/97) âyetindeki “nişâneler”i bu izlerle yorumlamıştır (Taberî, Câmiʿu’l-beyân, IV, 11). Rivayete göre hicret sırasında Resûl-i Ekrem’i (a.s.) takip edenler onun izini Hz. İbrâhim’inkine (a.s.) benzetmişlerdir (İbn Hacer, III, 292).

Dünyadaki Kadem-i Şerifler

Kadem-i şeriflerin en önemlisi Kudüs’te Kubbetü’s-sahre’deki kaya üzerinde olanıdır; bu izin mi‘racdan kaldığı söylenir. Ahmed Teymur Paşa, Hz. Peygamber’e (s.a.v.) izâfe edilen kendisinin bildiği diğer ayak izleri hakkında ayrıntılı bilgiler vermektedir. Ona göre sayıları yedi olan bu kadem-i şeriflerin dördü Mısır’da, ötekiler Kudüs, İstanbul ve Tâif’tedir. Mısır’da bulunan ayak izlerinden biri, sonradan adı Mescidü eseri’n-nebî olan Ribâtü’l-âsâr’da, bir diğeri Sultan Kayıtbay Türbesi’ndedir.

Osmanlı Döneminde Kadem-i Şeriflere Gösterilen Hürmet

Kayıtbay’ın 20.000 dinara satın alarak mezarının baş ucuna konulmasını vasiyet ettiği ayak izini Sultan I. Ahmed İstanbul’a getirtmiş, fakat gördüğü bir rüya üzerine izin bir kopyasını çıkarttıktan sonra aslını geri göndermiştir (Ahmed Teymur Paşa, s. 58).  I. Ahmed bu vesileyle bir de dörtlük yazmıştır (N’ola tâcım gibi başımda götürsem dâim / Kadem-i nakşını ol hazret-i şâh-ı rusülün / Gül-i gülzâr-ı nübüvvet o kadem sâhibidir / Ahmedâ durma yüzün sür kademine o gülün). Mısır’daki kadem-i şeriflerin üçüncüsü Ahmed Bedevî Türbesi’nde, sonuncusu da Cîze’nin Bernebîl köyündeki Yûnus Emre makamındadır. Tâif’te bulunduğu söylenen ise sonradan adı Mescidü’l-kû’ya çevrilen Mescidü’l-mevkıf’tadır.

Osmanlı sultanları diğer mukaddes emanetler gibi kadem-i şeriflere de büyük bir hürmet göstermişlerdir. I. Abdülhamid, Şam yakınlarındaki Kadem köyünde içinde bir kadem-i şerif saklanan mescidin bânisi Şeyh Seyyid Muhammed Ziyâd’dan kadem-i şerifi İstanbul’a getirmesini istemiş ve onu başı üstünde taşıyarak getiren şeyh, padişahtan büyük saygı gördüğü gibi Sadrazam Halil Hamîd Paşa tarafından da kendisi için Samatya’da (Davutpaşa İskelesi) Kadem-i Şerif adıyla bir tekke yaptırılmıştır (bu kadem-i şerif halen I. Abdülhamid’in türbesinin bulunduğu Hamidiye Külliyesi’ndedir).

İstanbul’daki Kadem-i Şerifler

Topkapı Sarayı Hırka-i Saâdet Dairesi’nde dördü taş, ikisi tuğla olmak üzere altı adet kadem-i şerif korunmaktadır. Bunların en çok önem verilen ve kapaklı altın çerçeve içinde tutulanı, nizâmiye alay emîri Ahmed Bey tarafından Trablusgarp’tan getirilerek Sultan Abdülmecid’e sunulmuştur. Altın mahfazası 1877’de II. Abdülhamid tarafından yaptırılan bu kadem-i şerifin Yâkūt el-Hamevî’nin de sözünü ettiği, mi‘rac sırasında Hz. Peygamber’in (s.a.v.) Kubbetü’s-sahre’de kalan ayak izi olduğu söylenir (Öz, s. 26). İstanbul’da Eyüp Sultan ve III. Mustafa türbelerinde de birer kadem-i şerif muhafaza edilmektedir.

Hindistan’da Kadem-i Şerif

Hindistan’ın Eski Delhi, Cuttack Gaur ve Bangladeş’in Narayanganj şehirlerinde de birer kadem-i şerif bulunmakta, ayrıca yine Hindistan’da Leknev’de Mekke’den getirildiği söylenen bir tanesinin de 1857 sipahi ayaklanması sırasında tahrip edildiği bilinmektedir. Mekke’de de Mescid-i Harâm’da Zemzem Kuyusu yakınında Resûl-i Ekrem’e (s.a.v.) izâfe edilen bir ayak izi ile üzerine yapılmış bir kubbe vardı; ancak Mekke Emîri Avnürrefîk tarafından ortadan kaldırılmıştır (Ahmed Teymur Paşa, s. 66).

Kaynak: DİA

İslam ve İhsan