“Tökezlemeyen, Halîm (Akıllı) Olmaz, Tecrübe Edinmeyen Hakîm Olmaz” Hadisi

“Tökezlemeyen, halîm (akıllı) olmaz, tecrübe edinmeyen hakîm olmaz.” (Tirmizî, Birr, 86; Buhârî, el-Edebü’l-müfred, 199) hadisinin kısa açıklaması.

Ebû Saîd’den nakledildiğine göre, Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Tökezlemeyen, halîm (akıllı) olmaz, tecrübe edinmeyen hakîm olmaz.” (Tirmizî, Birr, 86; Buhârî, el-Edebü’l-müfred, 199)

Hadisin Açıklaması

Hataların, insanı olgunlaştıran, geliştiren ve hikmetin tecelli etmesini sağlayan tecrübeler oldukları ifade edilmektedir. “Tökezlemeyen, halîm (akıllı) olmaz, tecrübe edinmeyen hakîm olmaz.” (Tirmizî, Birr, 86; Buhârî, el-Edebü’lmüfred, 199.) diyen Allah’ın Elçisi, aynı zamanda hataların insanî birer gerçeklik olduğunu özlü bir biçimde belirtmektedir. “Akıl” anlamına gelen ve “cehalet”in zıddı olan “hilim”, (İbn Sîde, Muhassas, 1/261.) ilim ile sadece lafzî olarak değil, mânâ olarak da birbirine yakındır. Hicrî birinci asrın gözde simalarından Atâ b. Ebî Rabâh’ın, “İlm ile hilimden daha güzel birbiriyle uyuşan, bütünleşen bir şey yoktur.” (Dârimî, Mukaddime, 48.) demesi manidardır. Bu durumda kişi, yaşadığı birçok tecrübeden edindiği bilgiler sayesinde hilim kazanmalıdır. Böylece başkalarının işlediği hatalara karşı daha hoşgörülü olur ve “halîm” erdemini kazanır. Halîm kişi de tedbirli olmalı, geçmişteki yaşantılarından, hatalarından, eksiklerinden ders çıkartmalı, tecrübeleri ışığında hareket etmelidir. İnsan, tecrübeleri sayesinde halîm olduktan sonra da kendisinden hikmetli işler sadır olur. “Hikmet”, “en güzeli, en güzel şekilde bilmek” anlamlarına gelmekte olup (İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, XI, 951.) bilgi, ince anlayış, kavrayış (fıkh) gibi insanın farklı tecrübelerle ulaştığı bilgelik düzeyine işaret etmektedir. Nitekim yukarıdaki hadis, hakîm olmayı tecrübeli olmaya bağlamaktadır. Halîm ve hakîm kişi, attığı her adımın sonucunu önceden düşünen ve ona göre istikametini belirleyen kişidir.

Kaynak: Diyanet Hadislerle İslam

İslam ve İhsan