Tevhid Zikrinin Fazîleti

Muhyiddin İbnü’l-Arabî Hazretleri’nin nasihatler serisinden “Tevhid Zikrinin Fazîleti” başlıklı bölümü istifadenize sunuyoruz. Muhyiddin İbnü’l-Arabî Hazretleri'nin dilinden bir nasihat bin hikmet...

Kişinin İslâm dairesine girmesine sebep olan “Allah’tan başka ilah yoktur” anlamına gelen “La ilâhe illallah” sözünde sebatkâr ol ve onu söylemeye devam et. Çünkü bu kelime, ihtivâ ettiği bir çok ilim sebebiyle zikirlerin en üstünüdür. Nebiyy-i Muhterem -sallallahü aleyhi ve sellem- Efendimiz buyurmuşlardır ki:

“Ne ben, ne de benden evvelki nebiler “La ilâhe illallah” sözünden daha üstününü söylememişlerdir.” (Muvatta, Kur’an, 32)

Bu kelime, nefy ve ispat bölümlerinden oluşmaktadır. “La ilâhe ( hiçbir ilâh yok)” kısmı nefy, “illallâh (ancak Allah var) “ bölümü ispat kısmını oluşturur. Bu ulvî kelimenin neleri ifade ettiğini, ancak onun kıymet ölçüsünü hakkıyla tanıyan bilebilir. Gerçi aşağıda hadiste de ifade edileceği gibi onun değeri hiçbir şeyle ölçülemez.

Kelime-i tevhid olarak isimlendirilen bu söz, Allah’ın vahdaniyetini ifade eden bir tevhid cümlesidir. Tevhid’e hiçbir şey denk olamaz. Zaten bir şey ona denk olmuş olsaydı O Yüce varlık tek değil iki, ya da daha çok olması gerekirdi. Ona eş olabilecek şey, ya onun dengi, ya da benzeri olmalıdır. Âlemde ona benzer ve denk hiçbir şey mevcut değildir. İşte bu sebeptendir ki “La ilâhe illallah” sözü hiçbir şeyle ölçülemez. İlim ehlinden bir çok kişi, tevhidin zıddı olan şirkin bir muvahhidden sâdır olabileceğini sıhhatli bir yaklaşım olarak kabul etmezler. Buna göre insan, ya müşrik, ya da muvahhiddir; üçüncü bir ihtimal yoktur. Bu sebeple tevhid, şirkin karşıtı olduğundan bir ölçü gibi görülebilirse de, ikisi beraberce bir terazide bulunamayacaklarından tevhîd yine mîzâna gelmez. Bize göre tevhidin mîzâna gelmemesinin tek sebebi, sahîh olarak nakledilegelen şu hadîs-i kudsîdir. İnce anlayış ve idrâk sahipleri bunu anlar. Cenâb-ı Hak buyuruyor ki:

“Şayet yedi kat semâ ve zât-ı ulûhiyetimden gayri onları imar edenler, yedi kat yer ve benim dışımda onları imar edenler terazinin bir kefesine, “La ilâhe illallah” kelime-i tevhidi de diğer kefesine konsa, kelime-i tevhîd onların hepsine ağır basar.”[1]

Hadiste gök ve yerlerin zikredilmesinin sebebi, mîzânın (terazi) bulunduğu yerin yıldızların bulunduğu yörüngelerin altında “Sidretü’l-müntehâ” denilen yerde bulunmasıdır. Kulların amelleri de ancak bu sidre denilen yere kadar ulaşabilir. Bu sebeple ameller mîzâna konabilir. Mîzân öyle bir yerdedir ki ameller onun bulunduğu yerin ötesine geçemez. Yine hadiste “benden başka imar edenler” ifadesi geçti ki hakikatte O’ndan başka onları imar edecek bir başkası yoktur. Ârif olana bir işậret  kâfidir; fakat zahiri âlimlerin dediklerine bakılırsa burada “benden başka imar edenler” sözü müşriklerin O’na karşı ortak olarak ileri sürdükleri putlardır ki bu şu demektir; farz-ı muhâl bu yaratma işleminde onların herhangi bir rolü olduğu düşünülse bile, yine de kelime-i tevhîd mîzânda onların hepsine ağır basar. Çünkü “La ilâhe illallah” sözü, her hâl-ü kârda her şeyden daha ağır ve kuvvetlidir. Müşrik olan kimseye göre de Allah Teâlâ, onun ortak koştuğu puttan daha üstündür. Yüce Allah onların putlara olan ibadetlerine sebep olarak şöyle söylediklerini Kur’an-ı Kerim’de bizlere bildirmiştir:

“Onlara, bizi Allah’a yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz.” (Zümer Süresi 3).

İçinde “La ilâhe illallah” bulunan tevhid tarafı değil de, içinde vücûd (varlık) bulunan taraf terazide yukarı kalkar. Teraziye Allah’ın büyüklüğünü tanıma mânâsına da gelebilen müşriklerin tevhidi girse bile bu böyledir. Fakat hakikatte Allah’tan gayri yaratıcı ve imar edici olmadığına göre mîzân hiç bir tarafa ağır basamaz. Burada söylenmek istenen şudur: Mîzânın her iki kefesinde bulunan hakikatte Allah olunca hangi kefe ağır basabilir? Fakat görevli melek hangi kefe ağır basmışsa deftere onu kaydeder. Çünkü “Lailâhe ilallah” sözü daha önce kul tarafından telâffuz edilmiş ve melek onu yazmıştır. Tevhîd kelimesi mîzâna konursa artık bunu söyleyen kimse cehenneme girmez.

Tevhidin böyle tartıya girip de ağır basması, murâd-ı sübhânînin mahşer halkına onun derecesini gösterme maksadına yöneliktir. Fakat tevhidin mîzâna konup da derecesini görme hadisesi, muvahhid olup da cehenneme meşiyyet-i ilâhî gereği girmiş kimseler cehenneme girdikten sonra cereyan edecektir. Mahşer yerinde ateşe girmeyi hak etmiş en son muvahhid de cehenneme girince, azabı hak etmiş bu muvahhidler topluluğu şefaatle, inayet-i ilâhiye ile cehennemden çıkarlar. Sonra amel defterlerini taşıyan görevli melek getirilir. Artık mahşer yerinde cennetlik olanlardan başkası kalmamıştır. İşte en son bu kimsenin amelleri tartılacaktır. Zira “Lâ ilâhe illallah” kelime-i tevhidinin başta ve sonda bulunma hakkı vardır. Böylece başlangıç nihâyetin aynı olur.

Şunu da bilmiş ol ki, Hak Teâlâ Hazretleri bu mîzânı, umûmî şeyler için değil, derecesi yüksek, ağırlığı fazla, menfaati çok olan şeyler için kurar. Çünkü bunlarla birçok zıtlarını karşılaştıracaktır. Dolayısıyla bu, zıtları karşılayabilecek şeyler olmasını iktiza eder. Bu inceliği kavrayanlar insanlara şeriat getirmiş nebilerdir. Bu nokta her Ârifin kavrayacağı bir husus değildir. Nebiyy-i Ekrem -sallallahu aleyhi ve sellem:

“Ne ben, ne de benden evvelki nebiler “La ilâhe illallah” sözünden daha faziletli bir şey söylememiştir” (Muvatta, Kur’an, 32), buyurmuştur.

Bir kısım kimseler İsm–i Celâl zikrini, bir kısmı da “Hû” zikrini üstün ve şerefli kabul ettiler. Fakat Allah’ı gerçek mânâda bilenlerce, hadîs-i şerîfin işậret  ettiği, “La ilâha illallah “ zikri, bütün zikirlerden efdâldir.

Ey Allah dostluğuna ermiş kardeşim! Umum için olan zikre sarıl. Zira bu zikir, tesir bakımından daha kuvvetli, nur bakımından daha parlak, netice vermesi yönünden de daha süratlidir. Bunun böyle olduğunu, bu zikre tam sarılan ve bunu kendisine meleke haline getiren kimse bilir ve anlar. Çünkü Allah Teâlâ, rahmetini herkese şâmil olsun, herkes umduğuna kavuşsun diye geniş tutmuştur. Kim olursa olsun istisnasız herkes yolunu bilmese bile kurtuluş ister. “La ilâhe” demekle kendi benliğini aradan çıkaran kimse “illallah” diyerek O’nun varlığını ortaya koymuş olur. Böyle dersen sen kendini ilmen değil hükmen ortadan kaldırmış, Hakk’ın varlığını ilmen ve hükmen ispat etmiş olursun. İlâh, bütün güzel isimlerin sahibi demektir. Bu güzel isimler bir tek zât içindir ki O da göklerin ve yerin yaratıcısı olan Allah’tır. Mizanda amel kefelerini yükseltmek ve alçaltmak O’nun elindedir.

Ey kardeşim! Sana düşen, bu zikre sıkıca sarılmaktır. Bu öyle bir zikirdir ki, Allah onunla saadet kapılarını açar. Bu zikri herkese şâmil etmesinin sebebi de budur.

Dipnot:

[1] İmar edenler kaydı olmadan, Müsned, Ahmet b.Hanbel, II, 186; İmar edenler kaydıyla birlikte ise bu hadisi, Nesai, “Fi’l-yevmi ve’l-leyle”de, İbn Hibban Sahihinde ve Hâkim Müstedrek’inde zikretmiştir.

Kaynak: Dr. Âdem Ergül, Öğütler Pınarı İbn Arabi Konuşuyor, Erkam Yayınları

İslam ve İhsan