Altın ve Gümüş Ticareti Yapıyorum Fakat Çevremdekilerin İslâmi Hassasiyeti Yok Tavsiyeniz Nedir?

Altın ve gümüş ticareti yapıyorum fakat çevremdekilerin İslâmi hassasiyeti yok tavsiyeniz nedir? Sizlerden gelen soruları ve dinî meselelere dair merak edilenleri Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor.

Burada şunu özellikle de beyan etmek lazım. Şimdi siz soruyorsunuz, ben cevap veriyorum. Verdiğim cevapların evet %70'lik kısmı genelde dinimizin herkes tarafından, bütün alimler tarafından kabul edilen yönünü teşkil ediyor. Ama bir %30'luk veya %40'lık verdiğimiz cevapların içerisinde özellikle Hanefi mezhebini bunun biraz daha düşük oranda Hanefi mezhebi içerisinde bir ekolün zaman zaman da işte az önce de ifade ettiğim gibi fakir kendi kanaatini söylüyor. Dolayısıyla dinin icma ile korunan kısmı yani diyelim ki %70'lik kısmı herkes için bağlayıcı olan bir alandır. Ama bir de %30 özellikle de ticaret hukukunda, muamelat hukukunda daha geniş bir alan içtihada açık bir alandır. Yine bu içtihada açık alanda bazen siz beğenmeseniz de, siz kabul etmeseniz de eskiden alimlerimizden gelen birtakım görüşler de olabilmek kaydıyla bugünkü alimlerimizin de hocalarımızın da siz kabul edersiniz veya etmezsiniz birtakım görüşleri olabiliyor.

Vade Faizi ve Sarf Akdi

Yani diyelim ki “vade faizi faiz midir değil midir?” Yani vade faizi dediğimiz ne? 100 lira satıyorsun, bir ay sonra 100 lira alıyorsun. Satma kelimesini özellikle kullanıyorum. Buna vade faizi deniyor. Az bir kısım alimimiz vade faizinin faiz olmadığını söylerler. Yani 100 lira satıp 100 lira almak faiz değildir derler. Hatta bugün de birçok ticaret erbabı böyle düşünür. Ya şimdi bu kardeşimiz gümüş ve altın olunca gümüş de altın veya işte dolar, euro neyse “sarf akdi” dediğimiz yani bozdurma, exchange işlemi dediğimiz bir işleme girdiği için orada hemen diyor ki bunun peşin olması lazım. Yani 100 lira verdin karşılığında işte euro hemen alman lazım. Bunu vadeli olarak alamazsın. Alırsan sarf akdinin şartları gerçekleşmemiş olur. O zaman vade faizi dediğimiz bir faiz tereddüp eder. Bu sadece change akdinde yani sarf akdinde değil. Yani Türk lirası da 100 lira satıp bak satıp diyorum borç verip demiyorum 100 lira satıp bir ay sonra 100 lira geri alacak olsanız bu da bir vade faizi. Ama piyasaya gidin ve Müslüman ticaret erbabının ben birçok Müslüman tacirle de konuşuyorum “niye faiz olsun?” diyor ya? 100 lira verdik 100 lira aldık diyor. Niye? Çünkü bizim dünyamızda bu meseleler çok konuşulur meseleler değil.

Borç Verme ile Satış Arasındaki Fark

Peki borç verme ile bu tür satış arasındaki fark ne? Satışta süre bağlayıcıdır. Yani ben sana 100 lira sattım. Bir ay sonra sen bana 100 lira geri vereceksin. Burada satış kelimesi geçtiği için bir aydan önce sen kalkıp da o satın alınan malın bedelini benden isteyemezsin. Ama borç öyle değil. Borç adı üzerinde yani sana emanet olarak verilmiş. Bugün verirsin. Yarın senin ihtiyacın olur. Yani ben gelip sana diyorum ki Basri hocam diyorum 100.000 liraya ihtiyacım var. Sen de diyorsun ki kenarda bende boş duruyordu 100.000 benim ihtiyacım yok. Al verdin bana. Ertesi gün acil bir durum çıktı. Senin o 100.000 liraya ihtiyacın oldu. Ne yaparsın? İsterim. İstersin ya. Gayet normal bir şey ya. Kardeşim dün verdin bugün istiyorsun. Sen istedin. Yani sen hiç yoktan yere istedin. Bense sana verdiğim parayı istiyorum. Dolayısıyla bunu isteyebilir adam. Hukuken ister, isteyebilir ama ahlaken yani istediğin adamda da yok. Ne dersin? Dersin ki ya ben sağdan soldan bakayım tedarik edeyim vereyim. Yani ahlaken de bu gerekir. Ama baktın ettin Allah bulamadım. O zaman ayrı bir mesele. Ama bu bir borçsa borç emanet olarak verilen bir paradır. Yani komşu komşuya tenceresini verdi derken aniden bir misafir çıktı ya tencere müsaitse ver tencereyi. Der para da müsaitse ver dersin. Fakat tencereyi satmışsan ya komşu sana tencereyi satmıştık ama bize işte aniden misafir geldi. Tencereyi geri ver. Geçmiş olsun. Artık satılan mal geri alınmaz. Alınacaksa karşılıklı rızayla alınır. Dolayısıyla vade borcu veya vade faizi dediğimiz şeyle ilgili az da olsa ulema arasında farklı görüşler var. Bu bir.

Altın ve Gümüş Ticaretinde Çözüm Yolu

İkincisi, hocam şöyle diyebilir miyim? Mesela ben 100 dolar aldım ama diyorum ki bunun karşılığı 5.000 mesela diyelim. Yuvarlak hesap. Bunu bir ay sonra sana 5.000 vereceğim. Karşılığını diyemezsin. Bunu diyemiyorsun. Bunu diyemezsin. Şimdi biraz mesele teknik bir mesele olduğu için ne kadar radyoda ne kadar anlatabiliriz, ne kadar şey olur onu da bilemiyorum. Benim de o kadar çok böyle anlatım kabiliyetim, becerim de yok. Estağfurullah. Özetle mesele şu. Bugün altın ve gümüş yapan, özellikle de altın ve gümüşü işleyene yani külçe olarak satanın bir yana bir de bilezik yapıyor, şey yapıyor. Bunlar eskinin altını ve gümüşü gibi midir yoksa artık bir mal gibi midir? Yani şimdi altın ve gümüş eskiden para olarak kullanılıyordu. Hala altın bir endeks birim olarak kullanılıyor ama gümüş mesela onu kaybetmiş durumda. Eğer altın gümüş böyleyse diğer metallerin de böyle olması lazım. Yani alüminyum da böyle olması lazım. Ne bileyim platinin de böyle olması lazım diye altın ve gümüş bundan istisna edilir mi edilmez mi diye farklı görüş beyan edenler de var. Bunu şunun için söylüyorum.

Ticari İlişkilerde İslam Hassasiyeti

Yani bu arkadaşlarımız, bu kardeşlerimiz eğer herkesin ittifak ettiği işte çok affedersiniz hınzır ticareti gibi, şarap ticareti gibi üzerinde icma olan bir haramı işliyorlarsa onlarla iş yapmak ayrı bir mesele. Ama bize göre haram ama birilerine göre caiz olan bir muameleyi yapıyorlarsa onlarla iş yapmak ayrı. Burada benim bu kardeşime acizane tavsiyem; eğer bu kardeşlerimiz “ya kardeşim tamam sen böyle diyorsun senin bu görüşüne de saygı duyuyoruz ama böyle diyenler de var. Biz onunla amel ediyoruz” türünden kendilerince bir ruhsata meylediyorlarsa onlarla iş yapmak bu kardeşimize de caizdir. Kendisi kendi bildiği, inandığı gibi peşin olmak üzere bu işini yapar. Ama eğer illa vadeli almak gerekiyorsa yani peşin paran yok. O zaman usul şu. Yani bazıları bunu “ya bu formaliteye ne gerek var?” diyorlar ama hayat formalitelerden ibaret. Dolayısıyla yani formalite deyip de bazı şeyleri de hafife almamak lazım. Eğer bir vadeli işlem yapmak durumu söz konusu olursa o zaman atıyorum mesela siz gümüş işi yapıyorsunuz. Basri hocam benim de işte 100.000 liralık gümüş almam lazım. Önce sizden 100.000 lira borç alırım. Aldığım o borçla da sizden gümüş alırım. Ben gümüşle olan ticaretimi peşin yapmış olurum ama size 100.000 lira borçlanmış olurum. Böylelikle bu işi çözmüş oluruz. Yarın öbür gün de aramızdaki ilişki bir borç ilişkisi olduğu için yani gümüşte olduğu gibi bağlayıcı bir şey olmaz. Yani gümüş eğer satış olmuş olsa o zaman bağlayıcı bir şey var. Ama borç hakkı öyle değil.

İslam ve İhsan