Faydasız ilim nedir? İlim faydasız hale nasıl gelir? İki türlü bilgi nedir? İki ilim ve hikmetleri...
Tezkiye olmamış bir kalple, gerçek mânâda ilim tahsil edilemez, tahsil edildiği düşünülen ilim ise sahibine ebedî kurtuluş yolunda hiçbir fayda sağlamaz.
Bilgin (nahivci) ve gemici kıssası bize ne anlatıyor? Gerçek faydalı ilim nedir? İnsana hem dünyada hem de âhirette yol gösterecek bilgi, hangi kalple ve niyetle tahsil edilmelidir?
İlim mi irfan mı? İlim irfana nasıl dönüşür?
Şeyh Sâdî buyurur: “Yoldan çıkmış zavallı bir câhil, günahtan çekinmeyen bilgili kimseden daha iyidir. Çünkü câhil, körlüğü sebebiyle yoldan çıkmıştır. Bilen kimse ise iki gözü gördüğü hâlde kuyuya düşmüştür.”
Nahiv ne demektir? Nahiv ilminin anlamı ve önemi nedir? Mevlana Hazretlerinin mesnevisinde geçen “nahivci ile gemici” kıssasında ne anlatılır?
İnsanlar bilgiye ihtiyaç duyma hususunda diğer mahlûkattan bariz bir şekilde farklıdır. Diğer varlıkların ilme ihtiyacı yoktur. Kedilerin yahut kuşların bizim anladığımız mânâda ilme, talime, öğrenmeye ihtiyacı olmaz. Çünkü onlar hayatlarını, Cenâb-ı Hakk’ın doğuştan kendilerine lutfettiği sevk-i tabiîler (içgüdüler) ile sürdürmektedir.
Âyet-i kerîmelerde “tezkiye” ile “Kitap ve hikmetin tâlimi”nin bir arada zikredilmesi de dikkat çekicidir. Bu aynı zamanda; tezkiye olmamış bir kalple, gerçek mânâda ilim tahsil edilemeyeceği, tahsil edildiği düşünülen ilmin ise, sahibine ebedî kurtuluş yolunda hiçbir fayda sağlamayacağının bir ifâdesidir.
Felsefî düşünce mahsullerinin bütünüyle yanlış olduğu söylenemez. Zira filozoflar da, hayat ve kâinâtı müşâhede, muhâkeme ve tefekkür edişlerindeki isabetleri ölçüsünde, bâzı doğrulara da ulaşabilmektedirler.