Kıtlıkta Hazret-i Ömer’in Adaleti

Hazret-i Ömer’in (r.a.) kıtlık yılında uyguladığı adalet anlayışı, suç ve ceza dengesinde sosyal sorumluluk ilkesi ve toplumu ıslah etmenin önceliği ele alınıyor.

Kıtlık yılında, yanında bir miktar et bulunan ve elleri arkadan bağlı olan iki adam, Halîfe Hazret-i Ömer’in yanına getirilir.

KITLIKTA ADALETİN TEZAHÜRÜ: HZ. ÖMER

Etin sahibi, Hazret-i Ömer’e:

“‒Bizim on aylık gebe bir devemiz vardı. Baharı bekler gibi onun doğurmasını beklerdik. Tâ ki sütünden istifade edelim. Bir de baktık ki bu iki adam, devemizi kesmiş!..”

Hazret-i Ömer radıyallahu anh, deve sahibine şöyle dedi:

“‒Senin devene karşılık, on aylık gebe bir deve seni memnun eder mi? Çünkü biz kıtlık yılında el kesme cezasını uygulamıyoruz.”[1]

Bazı rivâyetlere göre deveyi çalıp kesen kişiler, Hâtıb bin Ebî Beltea radıyallahu anh’ın köleleridir. Hazret-i Ömer radıyallahu anh mağdurun hakkını, kölelerini doyurmakta ihmâli bulunduğu için Hâtıb radıyallahu anh’tan tazmin etmiştir.[2]

Aynı şekilde efendisine ait bir malı çalan köleye de had cezası uygulamamıştır. Çünkü köle sahibi, kölesine yediğinden yedirmek, giydiğinden giydirmek zorundadır.[3]

Hisse:

Demek ki hırsızı cezalandırmadan evvel, toplumda iktisâdî bir muvâzene/denge temin edilmelidir. Bu muvâzene varken yine de çalan olursa, işte o zaman ceza tatbik edilmelidir.

Fakat İslâmʼda cezayı infâz etmek, son çâredir. Evvelâ aç, muhtaç, bîçâre ve câhili, yani maddî veya mânevî bakımdan müşkül duruma düşmüş olanların hâlini ıslâha çalışmak îcâb eder.

Şâyet bir bölgede bu nevi mücbir sebeplerle günaha sürüklenenler varsa, onlara da gereken tebliğ, irşad, telkin ve yardımlar yapılmıyorsa, bunun vebâli, idareciler ve imkân sahipleri başta olmak üzere bütün bir topluma aittir.

Dipnotlar:

[1] Serahsî, el-Mebsût, Beyrut: Dâru’l-Maʻrife, 1993, 9/140.

[2] Beyhakî, es-Sünenüʼl-Kübrâ, Dâruʼl-Kütübiʼl-İlmiyye, VIII, 483, 17287 nmr.lı rivâyet.

[3] Bkz. Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes el-Yemenî, el-Muvatta (Beyrut: Dâru Ahyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1985), “Hudud”, 11; Muhammed Ebû Zehra, İslâm Hukukunda Suç ve Ceza, 1/450; Hüseyin Özhazar, Adâleti ve Yenilikleriyle Hz. Ömer (İstanbul: Tire kitap 2016), 220)

Kaynak: Osman Nuri Topbaş, Kıssaların Diliyle Mü'minin Gönül Ufku, Erkam Yayınları

İslam ve İhsan