İslam'da Zamanı Satmak veya Satın Almak Caiz midir?

İslam'da zamanı satmak veya satın almak caiz midir? Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor.

Şöyle denir — kitaplarımızda basitçe anlatmak gerekirse: Evinizi boyatmak üzere biriyle anlaştınız, adamı çağırdınız. Adam sabah, mesainin başlangıç saati olan 8–9 gibi geldi; fakat siz, şartname gereği boyayı, fırçayı vesaireyi tedarik edemediniz. Adamcağız orada akşama kadar bekledi. Onu meşgul ettiğiniz, bir nevi o saat dilimlerinde onu bir yere hasrettiğiniz (hapsettiğiniz) için, onun ücretini ödemekle yükümlüsünüz, denir.

Nitekim bugün fabrikalarda, işletmelerde birçok kardeşimiz çalışıyor. Hammadde gelmedi, makineler çalışmadı diye işveren “Siz burada iş yapmadınız.” diyerek ücret ödememezlik yapamaz. Zira insanları çağırmışsınız, “Gelin, burada bulunun.” demişsiniz; onların o günlerini satın almışsınız. Adam sizin memurunuz, işçiniz gibi gelmiş; 9’dan akşam 5’e kadar —veya 2–3 saatliğine— bir yerde bulunmuş. Hiçbir şey yapmamış, yemiş içmiş olabilir; fakat eğer şartnamenizde “hiçbir şey yapmadan oturmak”, orada bir görüntü teşkil etmek varsa, bunlar da ücret ödemek için yeterli bir mazerettir.

Nitekim mesela devlet imama maaş veriyor, “Sen camide namaz kıldır.” diye. İmam efendi camiye gidiyor, kimse gelmemiş. “Kimse gelmedi, sana maaş yok.” denebilir mi? Denemez. Niçin? Namaz kıldırdığı için mi ücret alıyor? Hayır; o saatlerde orada bulunması istendiği için, öyle sözleşme yapıldığı için maaş alıyor.

Bununla birlikte, iş karşılığı ücret ödeme de söz konusudur. Mesela terziye kumaş götürüyorsunuz: “Bunu bana bir takım elbise yap.” diyorsunuz. İster 2 saatte yapsın, ister 2 ayda yapsın; siz onun zamanını değil, emeğini satın alıyorsunuz. Fakat bir insana, “Sen şu saatler arasında şurada bulunacaksın.” diyorsanız, binaenaleyh orada bulunduğu için başka bir işte çalışamayan o kimsenin ücretini ödemekle yükümlüsünüz. Burada da eğer böyle bir sözleşme varsa, bu ücret ödenecektir.

İslam ve İhsan