İmam Buhari Kimdir?

Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en güvenilir kaynak olarak bilinen Sahih-i Buhari’nin müellifi İmam Buhari kimdir? Hayatını hadis ilmine adayan ve asırlardır Müslümanların rehberi olan bu büyük alimin eşsiz hayatı ve ilmî mirası...

Kur'an-ı Kerim'den sonra en güvenilir kitap kabul edilen "el-Câmi'u's-sahîh" adlı eseriyle bilinen İmam Buhari, hadis ilminde bir dönüm noktası kabul edilir.

İMAM BUHARİ KİMDİR?

Tam adı Muhammed b. İsmail b. İbrahim el-Buharî olan büyük muhaddis İmam Buhari, h. 194 (810) yılında Buhara'da dünyaya geldi.

İmam Buhari, babası henüz o küçük yaştayken vefat etmiş, annesi ise duası makbul dindar bir kadın olarak tanınmıştır. Hadis ezberlemeye on yaşında başlayan Buhari, on bir yaşında hocalarının dahi hatalarını düzelterek dikkatleri üzerine çekti. On altı yaşına geldiğinde ise büyük alimlerin kitaplarını tamamen ezberlemişti.

Yüz Binlerce Hadis Ezberledi, 1080 Hocadan Ders Aldı

Buhari Hazretleri, bilgisini artırmak için dönemin ilim merkezleri olan Şam, Basra, Hicaz, Kufe, Bağdat ve Mısır'ı dolaşarak ilim yolculuğuna çıktı. Kendi ifadesiyle, yüz bini sahih olmak üzere toplamda üç yüz bin hadis ezberledi. Kendisinden hadis yazdığı binin üzerinde hocası olduğu bilinmektedir.

İmam Buhari'nin hafızasının gücü, Bağdat'ta girdiği meşhur bir imtihanla kanıtlanmıştır. Kendisini denemek isteyen muhaddisler, 100 hadisin sened ve metinlerini karıştırarak ona sordular. Buhari ise hadislerin hiçbirini yanlış kabul etmeyerek, her birinin doğru sened ve metnini tek tek söyledi.

"Dünya İçin Dinimi Satamam"

İmam Buhari, ilme olan düşkünlüğünün yanı sıra, ahlak ve fazilette de örnek bir şahsiyetti. Kendisinden ilim öğrenmek isteyen herkese bildiğini esirgemezken, devlet adamlarından uzak durdu. Horasan Valisi’nin "eserlerini sarayında dinleme" teklifini reddederek, "İlmi küçük düşüremem, onu başkalarının ayağına götüremem" dedi.

Borçlu olduğu birine karşı gösterdiği müsamaha da onun dünya malına değer vermediğini gösterir. Alacağını tahsil etmesini önerenlere, "Ben onlardan yardım istersem onlar da benden işlerine geldiği gibi fetva vermemi isterler; dünya için dinimi satamam" demiştir.

Buhara’da, Kur'an'ın mahluk olup olmadığına dair tartışmalar nedeniyle dönemin valisiyle yaşadığı anlaşmazlık sonucunda memleketinden sürüldü. H. 256 (870) yılında 60'lı yaşlardayken Semerkant yakınlarındaki Hartenk'te vefat etti.

İmam Buhari’nin Eserleri

İmam Buhari, geride hadis ilmi için çok kıymetli eserler bıraktı. Onlardan bazıları:

el-Câmi'u's-Sahîh: "600.000 kadar hadis arasından seçerek on altı yılda meydana getirdiğini" söylediği bu eser, Kur'an-ı Kerim'den sonra en güvenilir kitap kabul edilir.

et-Târîhu'l-kebîr: Hadis ravilerinin biyografilerini anlatan bu eseri "Hz. Peygamber’in kabri başında mehtaplı gecelerde" yazdığı bilinir.

et-Târîhu'l-evsaṭ: "et-Târîhu'l-kebîr"in daha kısa bir versiyonu olan bu eserin, günümüze tam olarak ulaşan bir nüshası bulunmuyor.

et-Târîhu's-saġîr: Hadis ravilerini alfabetik yerine vefat tarihlerine göre sıralayan bu eser, hadis ilmi araştırmacıları için önemli bilgiler içerir.

Kitâbü'd-Duʿafâi's-saġîr: 418 zayıf hadis ravisini ele alan bu kitap, hadislerin kaynağını ve güvenilirliğini anlamak için bir referans niteliği taşır.

Kitâbü'l-Künâ: İsimlerinden çok lakaplarıyla tanınan bin kadar hadis ravisi hakkında kısa bilgiler sunan bu eser, hadis metinlerinin doğru anlaşılmasını kolaylaştırır.

el-Edebü’l-müfred: 644 bab içinde 1322 hadisi toplayan eser, güzel ahlaka dair hadisleri ihtiva eder.

Ḫalku efʿâli’l-ʿibâd: Kulların fiilleri ve Kur'an'ın mahluk olmadığı gibi itikadi konuları ele alır.

Refʿu’l-yedeyn fi’ṣ-ṣalât ve Kitâbü’l-Kırâʾati ḫalfe’l-imâm: Namazın fıkhi detaylarına odaklanan, özellikle namazda el kaldırmak ve imamın arkasında Fatiha okumak gibi konuları inceleyen eserlerdir.

Kaynak: DİA’dan derlenmiştir.

İslam ve İhsan