Âmâ Olan Bir Engelli Kıbleye Yönelmek İle Sorumlu mudur?

Âmâ olan bir engelli kıbleye yönelmek ile sorumlu mudur?

İstikbâl-i kıble, namaz kılarken kıbleye yönelmek demektir. Namaz kılarken Kâbe’yi görenin ona yönelmesi, Kâbe’den uzakta olanın Kâbe cihetine dönmesi şarttır.[1] Çünkü Allâh Teâlâ:

“Nereden yola çıkarsan çık (namazda) yüzünü Mescid-i Harâm’a doğru çevir.”[2] buyurmuştur.

Âmâ Olan Bir Engelli Kıbleye Yönelmek İle Sorumlu mudur?

Görme engelli her ne kadar kıblenin tespîti için görme duyusundan mahrûm olsa da kıbleyi tespît etmek için elinden gelen gayreti göstermeli sonra namazını kılmalıdır.[3] Görme engellinin kıblenin yönünü haber veren birisini duyacak işitme duyusu; duvara, câmi kapısına, mihrâba, taşlara dokunacak dokunma hissi vardır. Yine mescid kapısının kuzeyde veyâ güney dışındaki başka bir yönde olduğunu keşfetme ile de kıbleyi tesbit edebilir. Dolayısıyla görme engelli, kıbleyi tâyinden âciz değildir ve imkânı ölçüsünde yapabildiğinden sorumludur.[4]

Görme engelli, tanımadığı bir mekânda etrâfında bilenler varken, onlara sormadan ictihâd ederek namaz kılsa ve sonradan yanıldığını öğrense namazını iâde etmelidir.[5] Soracak birisi varken görme engellinin ictihâd etmesi doğru olmaz.[6]

Görme engelli bir kimse, yanında bulunan iki kişiye kıble istikâmetini sorsa ve bunlardan her biri ayrı bir yönü târif etse, görme engelli, içlerinden daha bilgili ve verâ sâhibi olduğuna inandığının sözüne göre amel eder. Hatâlı da olsa namazını iâde etmesi gerekmez.[7]

Görme engelli, kıblenin ne tarafta olduğunu soracak birini bulamadığında dokunarak kıbleyi bulmaya çalışır ve kanâat getirdiği tarafa yönelerek namazını kılar. Namaz esnâsında hatâ ettiğini anlarsa namazda kıbleye yönelir ve namazına devâm eder. Namaz kıldıktan sonra yanıldığını anlarsa artık namazını iâde etmez. Çünkü elinden geleni yapmıştır. İtâat, tâkâte göredir. Hanefî fakîhlerinden Merğînânî bu konuda, “mükellefiyet gücün yetmesiyle sınırlıdır.” demiştir.[8]

Kıble araştırması yapıp belli bir tarafa yönelerek namaz kılan görme engelli, namazdayken hatâ ettiğinde yönünü kıbleye doğru çevirerek namazına devâm eder. Şâfiî mezhebi hâriç diğer mezheplere göre bu namaz geçerlidir.[9] Şâfiî mezhebine göre ise bu şekilde namaz kılan görme engellinin tesbitte kesin olarak hatâ ettiği anlaşılırsa namazı bozulur. Namazını iâde eder.[10]

Görme engelli, bir yerleşim yerinde mukîm ise, kıble tâyini konusunda gören gibidir. Namaza başlamadan önce kıbleyi soracak birisi varsa ona sorar ve ona göre namazını kılar. Ona sormadan namaz kılarsa ve kıbleyi isâbet ettiremedi ise namazı sahîh olmaz. İsâbet ettirdiyse sahîh olur. Görme engelli, soracak kimseyi bulamazsa şehir içinde kıble yönünü az çok tahmin edebileceğinden ictihâdına göre bir yöne doğru kıldığı namazı geçerlidir. Duvarları el ile yoklayarak mihrâbı bulma şartı yoktur.[11] Bu Hanefî mezhebinin görüşüdür.[12]

Şâfiî mezhebine göre vaktin çıkmasından korkmuyorsa, görme engelli kıble hakkında bilgi verecek birini bekler, namaz vaktinin çıkacağından korkarsa araştırma yapar, mescidin duvarına dokunarak el yardımıyla kıbleyi tespît eder ve namazını kılar.[13]

Hanbelî mezhebine göre görme engellinin eliyle duvarları yoklamadan kılmış olduğu namaz sahîh değildir. Çünkü o dokunarak mihrâbı bulabilir ve bu durumda gören gibidir.[14]

Kıbleye dönemeyenden kıble şartı kalkar. Görme engelli seferî olup yolculuk esnâsında kıbleyi soracak birini bulamazsa, kıbleye isâbet etsin veyâ etmesin, kıldığı namaz sahîhtir.[15] Bu konuyla ilgili Emir b. Rebia (r.a.), babasından şöyle rivâyette bulunmuştur:

“Rasûlullâh ile birlikte seferde iken karanlık bir gecede namaz kıldık. Kıblenin neresi olduğunu bilemedik herkes kendi tahminine göre kıldı. Bu durumu sabah olunca Rasûlullâh’a anlattık. “Nereye dönerseniz Allâh’ın yüzü (zatı) oradadır.”[16] âyeti nâzil oldu.[17]

Görme engelli, görmediği halde kıyâmda secdeye, rükûda ayakucuna, tahiyyâtta dizine, secdede burnuna, selâmda omuz başlarına bakmalıdır. Çünkü görme engellinin başka yerlere bakması, kafasını sağa sola çevirmesi yanlış anlamalara ve dışardan bakanın namazda olmadığı intibâına varmasına sebep olabilir.[18]

Dipnotlar:

[1] Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî, I, 597; İlmihâl, DİA, I, 231; Yaşaroğlu, “Namaz”, DİA, XXXII, 353.

[2] Bakara: 2/149-150.

[3] Merğînânî, el-Hidâye, I, 45; Mevsilî, el-İhtiyâr, I, 47; İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr, I, 271.

[4] Özay, Hilal; İslâm Hukûkunda Hükümlere Tesiri Bakımından Bedensel Engel, s.93-94.

[5] Merğînânî, el-Hidâye, I, 45; İlmihâl, DİA, I, 231.

[6] İbni Kudâme, el-Muğnî, I, 269; Nevevî, el-Mecmû‘, III, 204.

[7] İbni Kudâme, el-Muğnî, I, 267.

[8] Merğînânî, el-Hidâye, I, 45; Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslâmî, I, 600; İlmihâl, DİA, I, 231, 232.

[9] İbni Âbidîn, Hâşiye ‘alâ Reddi’l-muhtâr, I, 434; Cezîrî, el-Mezâhibü'l-erba‘a, I, 200-201.

[10] Nevevî, el-Mecmû‘, III, 204; İbni Kudâme, el-Muğnî, I, 269; Cezîrî, el-Mezâhibü'l-erba‘a, I, 200-201.

[11] Merğînânî, el-Hidâye, I, 45; İbnü’l-Hümâm, Fethu’l-kadîr, I, 271; Cezîrî, el-Mezâhibü'l-erba‘a, I, 199.

[12] Özay, Hilal; İslâm Hukûkunda Hükümlere Tesiri Bakımından Bedensel Engel, s.94.

[13] Nevevî, el-Mecmû‘, III, 204; Cezîrî, el-Mezâhibü'l-erba‘a, I, 198.

[14] İbni Kudâme, el-Muğnî, I, 269; Nevevî, el-Mecmû‘, III, 204.

[15] İbni Kudâme, el-Muğnî, I, 270; el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 65.

[16] Bakara: 2/115.

[17] Tirmizî, “Salât” 140.

[18] Özay, Hilal; İslâm Hukûkunda Hükümlere Tesiri Bakımından Bedensel Engel, s.103.

Kaynak: Hasan Serhat YETER, Engellinin İlmihâli, 2022

İslam ve İhsan

ENGELLİ BİR KİMSE NAMAZ İÇİN SETR-İ AVRETİ NASIL YERİNE GETİRİR?

Engelli Bir Kimse Namaz İçin Setr-i Avreti Nasıl Yerine Getirir?

PAYLAŞ:                

YORUMLAR

İlk yorumu yapan siz olun!

Yorum Ekle