2011’de Dera’da başlayan halk ayaklanması, muhaliflerin Şam’da kontrolü ele almasıyla sonuçlanmış; böylece Baas Partisinin 61 yıllık yönetimi sona ermişti. Bu tarihi kırılmanın üzerinden bir yıl geçti.

Suriye'nin güneyindeki Dera ilinde bir grup öğrencinin 15 Mart 2011'de okul duvarına “Ey doktor (Beşşar Esed), şimdi sıra sana geldi” yazmasıyla başlayan Suriye devrimi, Heyet Tahrir Şam (HTŞ) ve diğer muhalif grupların yürüttüğü son büyük operasyonla 8 Aralık 2024’te zafere ulaştı.

SURİYE’DE BİR YILDA NELER DEĞİŞTİ?

27 Kasım 2024’te başlayan operasyonun ilk aşamasında muhalifler Halep ve İdlib’de önemli ilerlemeler kaydetti. Ardından Hama ve Humus’a yönelerek Şam’a giden hattın büyük bölümünü kontrol altına aldılar. Rejim güçlerinin kuzey ve orta bölgelerdeki savunma hatları kısa sürede çöktü.

Humus'un düşmesinin ardından rejim saflarında çözülme hızlandı; birçok asker silah bırakıp teslim oldu veya kaçtı. Halkın desteğini alan muhalifler, 8 Aralık 2024’te Şam’a girerek Baas Partisinin 61 yıllık yönetimine son verdi.

Esed ve üst düzey komutanların ülkeyi terk etmesinin ardından rejime ait semboller hedef alındı; heykeller devrildi, işkence merkezleri kapatıldı. Böylece ülkede yeni bir dönem başladı. “Geçiş süreci yönetimi” kuran muhalifler, Ahmed Şara’yı ülkenin cumhurbaşkanı ilan etti. HTŞ ve Suriye Milli Ordusu (SMO) unsurlarının yeni Suriye ordusu içinde tek komuta yapısında birleşmesi kararlaştırıldı. Rejimin ordu, güvenlik ve parlamento yapıları ise tamamen feshedildi.

İlk Seçimler

Rejimin devrilmesinin ardından ilk Halk Meclisi seçimleri 5 Ekim’de yapıldı. İç savaşın yol açtığı yıkım ve nüfus hareketliliği nedeniyle seçimler doğrudan değil, temsil esasına dayalı seçici kurullar aracılığıyla gerçekleştirildi.

Ülkeye Dönüşler

Rejimin yıkılmasından sonra komşu ülkelere sığınan Suriyelilerin geri dönüşü ivme kazandı. İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 1 Kasım’da yaptığı açıklamada 8 Aralık 2024’ten sonra 550 bin Suriyelinin ülkesine gönüllü döndüğünü bildirdi. BMMYK ise 2025 yılı içinde Lübnan’dan 378 bin Suriyelinin geri döndüğünü duyurdu.

Yeni yönetim, son bir yılda Suriye’nin uluslararası platformlardaki görünürlüğünü artırmak ve Batılı yaptırımların kaldırılmasını sağlamak için yoğun diplomasi yürüttü.

Çok sayıda ülke Şam’daki diplomatik temsilciliklerini yeniden açtı. Türkiye, 14 Aralık 2024’te Şam Büyükelçiliğini resmen faal hale getirdi. ABD Başkanı Donald Trump’ın 13 Mayıs 2025’te Suriye’ye yönelik yaptırımların kaldırılacağını açıklaması sürecin dönüm noktalarından biri oldu. Trump, bu kararda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile temaslarının etkili olduğunu vurguladı.

ABD’nin ardından Avrupa Birliği de 21 Mayıs’ta 2011’den beri uygulanan ekonomik yaptırımları kaldırdı. Cumhurbaşkanı Şara’nın ABD ve BM Güvenlik Konseyi yaptırım listelerinden çıkarılması memnuniyetle karşılandı. ABD Hazine Bakanlığı, 10 Kasım’da Sezar Yasası kapsamındaki yaptırımların askıya alındığını duyurdu.

PKK/YPG Propagandası

SDG adı altında faaliyet gösteren terör örgütü PKK/YPG ise Fırat’ın doğusundaki işgalini sürdürmeye devam ediyor. Mart ayında imzaladığı entegrasyon anlaşmasına rağmen Şam yönetimiyle birleşmeyi reddederek süreci oyaladı. Örgüt ayrıca kontrol ettiği bölgelerde, Baas rejiminin devrilmesinin yıl dönümü kutlamalarını “güvenlik gerekçesiyle” yasakladı.

İsrail Saldırıları

Rejimin yıkılmasının ardından İsrail, Suriye’ye yönelik saldırılarını artırdı. Suriye yönetimine göre İsrail, son bir yılda ülke genelinde 1000’den fazla hava saldırısı düzenledi ve Golan Tepeleri’ne ek olarak yaklaşık 800 kilometrekarelik yeni bir alanı işgal etti.

SURİYE’DE 61 YILLIK BAAS REJİMİNİN ÇÖKÜŞÜNE GİDEN SÜRECİN KRONOLOJİSİ

27 Kasım: Muhalifler Halep batı kırsalında geniş operasyon başlattı.

28 Kasım: Halep’in dış mahallelerine 1 km yaklaşıldı.

29 Kasım: Serakib ele geçirildi, muhalifler Halep merkezine girdi.

30 Kasım: Halep tamamen kontrol altına alındı; Maarratünnüman, Han Şeyhun ve Cercenaz geri alındı.

1 Aralık: SMO, Tel Rıfat ve kuzeydoğuda Özgürlük Şafağı Operasyonu’nu başlattı; Tel Rıfat tamamen ele geçirildi.

2 Aralık: Hama’da 16 yerleşim kurtarıldı.

3 Aralık: Hama’nın kuzeyindeki kritik bölgeler muhaliflerin eline geçti.

4 Aralık: Hama çevresinde 20 köy daha ele geçirildi.

5 Aralık: Hama kent merkezi tamamen kurtarıldı.

6 Aralık: Rasten ve Telbise’nin ardından muhalifler Humus’un iç kesimlerine ulaştı.

7 Aralık: Humus kent merkezi ele geçirildi; güneydeki muhalifler Şam’ın banliyölerine ilerledi. Süveyda’daki yerel gruplar il genelinde kontrol sağladı.

8 Aralık 2024: Şam düştü; 61 yıllık Baas rejimi sona erdi. Saydnaya Hapishanesi’ndeki tutuklular kurtarıldı.

Kaynak: AA

İslam ve İhsan