Şeyh Sadi-i Şirazi’den Bir Ders: Haset Edeni Eleştirirken Gıybete Düşmek

Şeyh Sâdî-i Şîrâzî’nin kıssasında, haset edeni eleştirirken gıybete düşmenin ve başkasının kusurunu eleştirirken kendi hatasını unutmanın ibretlik dersi anlatılıyor.

Şeyh Sâdî-i Şîrâzî anlatıyor:

İBRETLİK KISSA: HASETÇİYİ ELEŞTİRİRKEN GIYBETE DÜŞMEK

Bağdat’taki Nizâmiye Medresesi’nde bulunduğum vakit, gece gündüz müzâkere ile meşgul olurdum. Bir gün muhterem üstâdıma dedim ki:

“‒Filân dostum beni kıskanıyor. Ben bir hadîsi tefsir edip tam mânâsını verdiğim vakit, o hasetçinin içi karmakarışık oluyor!”

İnsanlıkta örnek bir zât olan üstadım, bu sözümü işitince celâllendi ve şöyle dedi:

“‒Tuhaf şey doğrusu! Şüphesiz dostunun kıskançlığını beğenmedim. Fakat gıybetin iyi olduğunu sana kim söyledi?! Eğer dostun kıskançlığı yüzünden Cehennemʼi boylayacaksa, sen de onun aleyhinde konuşmakla, onun tuttuğu Cehennem yolunda neredeyse ona yetişeceksin!..”[1]

Hisse:

Bir yanlışı tenkit edeyim derken başka bir yanlışa düşmekten sakınmak îcâb eder. İnsanları övmekte de yermekte de ölçülü ve hakkâniyetli olmak gerekir. Zira bir suçluyu cezalandırmada haddi aşmak nasıl ki bir zulümse; bir din kardeşinin gıybetini yapmak veya hak ettiğinden fazla yermek de ayrı bir haksızlıktır.

Din kardeşinin hatâsını düzeltmek isteyen, bunu tenhâ bir yerde, münâsip bir lisanla ve bizzat kendisine söyleyerek yapmalıdır. Başkalarının içinde onu küçük düşürüp rencide edecek bir üslûpla hatâsını dile getirmek, yahut onu gıyâbında tenkit etmek; müʼmine aslâ yakışmayan, art niyetli davranışlardır.

Dipnot:

[1] Bkz. Şeyh Sâdî Şîrâzî, Bostan ve Gülistan, sf. 447, Erkam Yay. İstanbul 2022.

Kaynak: Osman Nuri Topbaş, Kıssaların Diliyle Müminlerin Gönül Ufku, Erkam Yayınları

İslam ve İhsan