Özür Nedir? Özürlü Kimse Nasıl Abdest Alır?

Fıkhen özür nedir? Özür sahibi kime denir? Özürlü kimse nasıl abdest alır?

Sürekli devâm eden abdest bozucu hâllere özür (mâzeret) denir. İdrarını tutamama, devâmlı gaz çıkarma, sık sık burnu kanama, yarasından devâmlı su akma, kadınların âdet dışı düzensiz akıntıları gibi hâller, birer özür hâlidir. Kendisinde bu gibi abdest bozucu bir durum bulunan kimseye, özürlü denir.

Başlangıçta abdest alınıp namaz kılınacak kadar bir süre kesilmemek üzere, tam bir namaz vakti özür hâli devâm eder, daha sonra da her namaz vaktinde en az bir kez tekrâr ederse, bu kişi özürlü sayılır. Namaz vakti içinde bir defâ olsun ortaya çıkmazsa sâhibi özürlü olmaktan çıkar. Meselâ; bir kimsenin burnu, bir gün öğle vaktinin başından sonuna kadar yâni ikindi vakti girinceye kadar, abdest alıp namaz kılacak kadar bir süre kesilmeksizin kanamaya devâm ederse o kimse özürlü sayılır. Bundan sonra her namaz vaktinde bir kez olsun kanarsa özür hâli devâm eder.[1]

Âdet süresi geçmesine rağmen kanaması bir türlü durmayan Fatıma binti Ebî Hubeyş, durumunu Rasûlullâh’a sormuş, Hz. Peygamber (s.a.s) de, Fatıma’ya şöyle cevâp vermiştir: “Bu hayız değildir, bir damardan gelen kandır. Hayız vakti geldiğinde namazı bırak, normal hayız süren bittiğinde boy abdestini al ve namazını kıl.”[2]

Özürlü olan kimse, her namaz vakti abdest alır. O vakit içinde aldığı abdestle abdesti bozacak -özür hâli dışında- bir başka şey olmadıkça dilediği kadar farz ve nâfile namaz kılabilir. Aldığı abdestle veyâ yaptığı teyemmümle Kur’ân okuyabilir. Kazâya kalmış namazlarını kılabilir. Vitir namazı ile bayram ve cenâze namazlarını da kılabilir. Kâbe’yi tavâf edebilir, Mushaf’ı tutabilir.[3] Bu kişinin abdesti, namaz vakti çıkınca otomatik olarak bozulur. Şâfî mezhebinin bu konudaki hükmü farklıdır. İmâm Şâfiî’ye göre, özürlünün her namaz için abdest alması gerekir, onun abdesti, kıldığı namazı bitirince son bulmuş olur.[4]

Özürlü olarak abdest alan kimsenin, özür harici abdest bozan bir durum söz konusu olduğunda abdesti bozulur. Ancak özür sâhibi olan bir kimsenin çamaşırına özründen dolayı kan, idrar gibi pis şeyler akıp bulaşacak olsa, özrü devâm ettiği müddetçe bu pislikler namazın sıhhatine engel olmaz. Meselâ, bir hastanın, engellemeye çalışmasına rağmen özründen dolayı devâmlı olarak sızan idrarı çamaşırına bulaşsa, bu miktâr el ayasından daha fazla bir yer bile kaplasa, yıkamadan o şekilde namaz kılması câizdir. Her namaz için iç kıyâfetini değiştirmesi gerekmez. İmkânı varsa iç kıyâfetini temizlemesi veyâ değiştirmesi tabi ki daha güzeldir ama bunu yapmaya mecbûr değildir.

Hastânede yatan bir hastaya sonda takılıp idrar bir torbada birikse, namaz vakti geçecek ise bu durum bir özür hâli sayılır. Abdest imkânı varsa abdest alır, abdest imkânı yoksa teyemmüm yaparak bu şekilde namazını kılar.

Dipnotlar:

[1] Döndüren, Hamdi; “II. Oturum, Konu: İslâm’ın Engellilere Tanıdığı Kolaylıklar ve Ruhsatlar”, Ülkemizde Engelliler Gerçeği ve İslâm Sempozyumu, s.99-121.

[2] Buhârî, “Vudû’” 63.

[3] Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslâm İlmihâli, madde 97-99

[4] https://sorularlaİslâmiyet.com/safii-mezhebine-gore-istihazenin-ozur-kanamasinin-hukmu-nedir

Kaynak: Hasan Serhat YETER, Engellinin İlmihâli, 2022

İslam ve İhsan