E-Ticaret Sitelerinin Adımıza Açtığı Finans Hesabıyla 3 Taksitli Alışveriş Kredisi Câiz midir?
E-Ticaret sitelerinin adımıza açtığı finans hesabıyla 3 taksitli alışveriş kredisi câiz midir? Sizlerden gelen soruları ve dinî meselelere dair merak edilenleri Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor.
Faiz meselesi, özellikle de kıyamete yaklaştıkça ümmeti Muhammed'in fertlerinin başında önemli sıkıntı oluşturan meselelerden bir tanesi. Öyle bir hale doğru gidiyoruz ki faizin kendisine bulaşmayan kimseye tozu, bulutu bir şekilde bulaşıyor. Dolayısıyla faiz meselesinden bir Müslüman kendini olabildiğince uzak tutmaya çalışmalı. Bu anlamda kardeşimizi tebrik de etmek lazım. Yani hadis-i şerifte Efendimiz (aleyhissalatu vesselam), "Müftüler size fetva verse de kalbinize danışın" (Müsned, IV, 194; Dârimî, Büyû', 2) diyor. İşte burada kardeşimiz, "Kalbim bu meselede mutmain değil" diyor. Yani haram yememiş olan bir kalp, haramla zedelenmemiş, lekelenmemiş olan bir kalp, istikamet üzere, fıtrat üzere olan bir kalp bu tür meselelerde tepki verir. Yani orada bir alarm çalar. O nedir? O "Allah ticareti helal kılmış, faizi ise haram kılmıştır" (Bakara, 275).
Paradan Para Kazanma
İnsanoğlu faize bin bir türlü ad uydurmuştur. Nitekim faiz kelimesi de Kur'an-ı Kerim'de geçtiği anlamıyla iki anlama gelebilir. Faiz Türkçeye aktarıldığında biri dat ile fazlalık anlamına gelir, biri de za ile kurtulan anlamına gelir. Aleyh, Allah Kur'an-ı Kerim'de ribayı yasaklıyor. Ona fazlalık demişler. Mesele anlam kayması meydana gelmiş. Fazlalık kelimesi. Biz onu bugün işte riba olarak yani nedir faiz? Bugünden yarına şart olarak ileriye sürülen karşılığı olmayan bir fazlalıktı. Ben sana 100 lira sattım, sen bana 120 lira olarak bir ay sonra, 2 ay sonra bunu ödeyeceksin diye karşılığı olmayan bir fazlalığı bugünden yarına şart koşmaya faiz deniyor. Binaenaleyh, bugün farklı kelimeler de efendim paranın kirası deniyor mesela. Nasıl bir gayrimenkulü kiraya veriyorsun bir ay sonra 100 lira, 200 lira alıyorsun, parayı da kiraya veriyorsun, bir ay sonra 100 lira, 200 lira neyse alıyorsun. Bu tür şeyler paradan para kazanma. Bugün borsada da aynı sıkıntı var. Borsa bir yatırım aracı olarak görülebildiği gibi borsada paradan para kazanma eğilimleri de var. İşte bugünlerde konuşulan fon krizi denilen aslında ahlak krizinin temelinde de paradan para kazanma hikayesi var. Cenabı Allah paradan para kazanmayı yasaklıyor. Dolayısıyla bir ticarete mebni olan yani altında bir ticaret olan bir alışveriş olan meselede eğer bir vade söz konusuysa haklı olarak 100 lira peşin parayla satılan bir şey devreye vade girdiğinde 110 lira, 120 lira yani piyasanın şartlarına göre bir fazlalık söz konusu olabiliyor. Fakat bunun alıcıyla satıcı arasında biten bir işlem olması gerekiyor. Araya üçüncü bir işlemin veya üçüncü bir şahsın girmesi olayda bir şüphe doğuruyor.
Küçük Ölçekli İşletmeler ve Borç Ahlakı
Binaenaleyhim, bir yandan da baktığınızda bir şirket düşünün; küçük ölçekli bir şirket. Bu şirket tahsilatı kendi personeliyle, kendi imkanlarıyla yapmaya kalktığında orada da maliyetlerinin arttığını görüyor. Özellikle de piyasanın bozulduğu dönemlerde, bugünlerde mesela ticaret erbabı kardeşlerimizle konuştuğumuzda en büyük sıkıntının insanlar borçlarını ödemiyorlar; vadesi gelmiş olan borcunu parası olsa da ödemiyor, bekletmeyi tercih ediyor. Bu bir zulüm. Yani Hazreti Peygamber Efendimiz, "İmkanı olup da borcunu ödemeyen kimse zalimdir" (Buhârî, İstikrâz, 12; Ebû Dâvûd, Büyû', 10) diyor. Zalimdir ne demek? Yani bu adam Allah katında hesap veremeyeceği bir suçu işliyor demektir. Yani zulüm öyle dile kolay geliyor ama Allah katında hesabı verilemeyecek olan bir durumdur. Binaenaleyh küçük ölçekli işletmelerde finansal meseleleri başka türlü tahsil ederek kendi maliyetlerini veya risklerini düşürmeye çalışıyorlar.
Alışverişlerde Finansal İşlemler ve İhtiyaç Algısı
Burada eğer böyle bir muamelede, böyle bir işlemde söz konusu ürün üzerinden bir taksitlendirme söz konusuysa ve ödenen meblağın bir değişimi söz konusu değilse; yani 100 lira verecektik de araya finansal çözümleme şirketi girince 110 liraya çıktı türünden bir şey yok. Bunun haricinde bir de dosya masrafı vesaire filan diye maktu bir ücret üzerinden hesap yaparak işte faizini zaten alıyor da adına faiz demiyor, işte dosya masrafı diyor. Faizin isimlerinden biri de dosya masrafı olmuş veya işlem masrafı da olabiliyor. Böyle bir şey de yoksa burada bu işlem için olur verilebilir. Ama şunu iyi tespit etmek gerekiyor; yani bizim her ihtiyaç dediğimiz ihtiyaç mı? Yani bazen insan bir şeye kendini şartlandırıyor ve onu mutlak olarak ihtiyaç gibi görüyor. Böylelikle onun haricindeki her şey oraya evrilmeye başlıyor. Yani esasta bu benim ihtiyacım, binaenaleyh bu ihtiyacımı gidermem gerekiyor, gerisi teferruat. İhtiyaç olduğu için de her şey meşru olur diye düşünebiliyor. Bu ihtiyaç meselesini iyi değerlendirmek lazım. Yani ihtiyaç telefonda konuşmak mı? Efendim ekran bağımlılığı mı? Bazen Cenabı Allah'ın az imkan vermesi bizi koruyucu bir tedbir olarak da karşımıza çıkıyor.
Sosyolojik İhtiyaç ve Şüpheli Şeylerden Uzak Durmak
Şimdi mesela söz gelimi bu kardeşimiz 30.000 liralık bir telefon alacak, 3 taksite birinci taksidine 10.000 lira ödeyecek; belki de piyasada 5-6.000 liraya onun ihtiyacını çok rahat görebilecek telefon da var. Ama işin bir sosyolojik ihtiyaç boyutu var, psikolojik ihtiyaç boyutu var. Yani şimdi bir araba sizin işinizi görüyor ama işte o arabayla bir yere gittiğinizde park dolu deniyor. Bir de işte son model pahalı bir arabayla bir yere gidiyorsunuz, sizin için dolu olan park birden boşalıveriyor. Yani o arabaya her türlü parklar serbest hale geliyor. Bu bazen camilerimizin parkında da oluyor. Yani camilerde bile otoparka gariban bir arabayla giriş yapanın durumu farklı, pahalı bir arabayla giriş yapanın durumu farklı olabiliyor. Bu sefer bunu gören ne diyor? "Bu pahalı arabaya benim ihtiyacım var." Niye? camiye namaza gideceğim kardeşim, öbür türlü park edemiyorum. Parkta bir ihtiyaçsa o zaman pahalı arabada bir ihtiyaç haline gelmiş olabiliyor. Dolayısıyla bir şeyin gerçek ihtiyaç olup olmadığı, yani bazen işte dediğim gibi sosyolojik ihtiyaçla devreye giriyor. Bu noktada insan kendini muhasebe etmeli. Şunu akıldan çıkartmamamız lazım; yani Cenabı Peygamber aleyhissalatu vesselam efendimiz buyuruyor ki, "Helal belli, haram da belli ama aralarında birtakım şüpheli şeyler var" (Buhârî, Îmân, 39; Müslim, Müsâkât, 107). Yani hem helale benziyor hem harama benziyor. İşte bu kardeşimizin soru sormasına sebep olan da bu benzeşme. Diyor ki, "Kim bunlardan uzak durursa dinini korumuş olur" (Buhârî, Îmân, 39). Binaenaleyh mümkün mertebe eğer bir şey Müslüman bir gönlü... ama bazı kalpler var onlar zaten günaha batmış, yani ona ne sorsan caizdir diyor. Ama Müslüman kalmış olan bir kalp bu tür şüphelilerde alarm verir, o alarma dikkat etmek lazım.
Borçlanmanın Riskleri
Mümkün mertebe Müslüman alışverişini temiz, tek vadeli yani alışverişi peşin olarak yapmaya dikkat etmeli, borç biriktirmemeli kendini. Niye biriktirmemeli? Allah muhafaza eylesin. Yani üç taksitle aldın, tamam, hoca da caiz dedi sana. İkinci taksidi ödedin, üçüncü taksitte emri hak vaki oldu, çocuklar uğraşırken bir de baktın ki 3.üncü taksit 10.000 lira vaktinde ödenemediği için 300.000 liraya dönüşmüş. Bankalar buradan kar ediyorlar. Maalesef avukatların üçte ikisi bu tür alacak verecek davalarından geçimlerini sağlıyorlar. Yani geçen arabada ufak bir kaza oldu, 5-10.000 liralık bir şey, en az 4-5 tane avukat aradı ki işte sizin şöyle hakkınız var, şunu yapalım, bunu yapalım. E karşı taraf yani durduk yere 3.000 liralık, 5.000 liralık bir tamiri karşılığında 150.000 liralık, 200.000 liralık dosyalar oluşturacaklar. Onun için bu tür kalbi endişelendiren şeylerden de uzak durmak lazım. Bu kardeşimizi de tebrik ederim. Cenabı Allah muhafaza eylesin hepimizi.










YORUMLAR
-
İlk yorumu yapan siz olun!