İkindi namazını normal vaktinde kılamadım, kerahet vakti mi kılmalıyım yoksa akşamla cem mi etmeliyim?

Cenâb-ı Allah namazı, vakitleri tayin edilmiş bir farz olarak bizlere yazdığını bildirmektedir. Binaenaleyh namazı vaktinde kılmak son derece önemli bir şarttır. Hatta bu vakit, “nakıs” dediğimiz kerahat vakti dahi olsa, namazın vaktinde kılınması gerekir.

Bu sebeple ilmihal ve fıkıh kitaplarımızda kerahat vakitlerinde namaz kılmanın haram olduğu vakitler anlatılırken üç vakitten bahsedilir. Bu üç vakitten ikisi namaz vakitleri dışında kalan zaman dilimleridir. Sadece bir tanesi, ikindi namazının vakti içerisinde yer alan bir kerahat dilimidir.

Bunlar nelerdir?

Birincisi: Sabah namazının vakti çıktıktan sonra olan kerahat vaktidir. Bu süre coğrafi bölgeye göre değişebilir. Çünkü bazı rivayetlerde güneş iki mızrak boyu yükselince, bazılarında ise bir mızrak boyu yükselince geçtiği ifade edilmiştir. Takriben bir mızrak boyu 25 dakika olarak kabul edilirse, bu süre yaklaşık 45–50 dakikaya tekabül eder. Bizim coğrafyamızda ise sabah namazından sonraki kerahat vakti bazı yerlerde 15 dakika, bazı yerlerde 20 dakika, bazı yerlerde ise daha fazla ya da daha az olabilir. Bu süreleri işin uzmanları belirler.

İkincisi: Öğle namazından önceki kerahat vaktidir. Bizde genellikle öğle ezanından yaklaşık yarım saat önce bu kerahat vakti girmiş olur.

Üçüncüsü ise: Akşam kerahat vaktidir. Güneş ışığını kaybetmeye başlayınca, yani akşam namazına yaklaşık 40–45 dakika kala, ikindi namazının kılınması gerekir. Bundan sonraya kalırsa kerahat vakti girmiş olur. Ancak bu üçüncü kerahat vakti, ikindi namazının vakti devam ederken giren bir kerahat vaktidir.

Binaenaleyh bir Müslüman ikindi namazını vaktinde kılamamışsa —ki bu insanın hayatında belki bir iki defa olabilir— kerahat vaktine denk gelse bile ikindi namazının farzını kılmalıdır. “Bu kerahat vaktinde kılmayayım, akşam namazı girince akşamla beraber kılayım” demek doğru değildir. Çünkü namazın şartlarından biri vaktinde kılınmasıdır. Cenâb-ı Allah bunu ayet-i kerimede açıkça ifade etmektedir.

Bu sebeple Hanefî mezhebi, Arafat ve Müzdelife hariç, namazların cem edilmesine cevaz vermez. Çünkü Arafat ve Müzdelife’deki cem meselesi, büyük bir kalabalığın huzurunda gerçekleşmiş ve delili kesinlik kazanmıştır. Yani Hazreti Peygamber’in orada cem ettiğine dair sahabe efendilerimizin açık şahitliği vardır.

Bunun dışında seferde cem meselesi, “âhâd rivayet” dediğimiz, sahabeden birkaç kişiden gelen rivayetlere dayanmaktadır. Binaenaleyh bir tarafta Kur’an-ı Kerim gibi sübûtu ve delâleti kesin bir hüküm, diğer tarafta sübûtu zannî olan rivayetler olunca, Hanefîler “kesin olan bir hüküm, zannî bir delille tahsis veya neshedilemez” demişlerdir. Bunun için namaz vaktinde kılınır; kerahat vakti de olsa ikindi namazı vaktinde kılınmalıdır.

Elbette yolculuk gibi olağanüstü durumlar olabilir. Buradaki olağanüstülükten kasıt şudur: Müslüman olmayan bir ülkeye gitmişsindir, namaz kılman yadırganıyordur veya Müslümanlığın terörle özdeşleştirildiği bir ortamdasındır. Böyle durumlarda namazları cem etmek ruhsat olabilir.

Ama bir insan İstanbul’a geliyor, İstanbul’da namazlarını cem ediyor. Niye? “Yolcuyum” diyor. Hâlbuki Hazreti Peygamber’in cem ettiğine dair rivayet edilen hadisler bile 30’dan fazladır. Yani Efendimiz hayatı boyunca sürekli yolculuk yapmış bir peygamberdir. Buna rağmen bu mesele ruhsat olarak kalmıştır.

Dolayısıyla “ruhsat” diye bu işi abartmamak gerekir. Evet, insan hayatında 5–10 defa gerçekten zaruret sebebiyle cem yapmak zorunda kalabilir. Bazıları gerçekten tehlikeli bölgelerde yolculuk yapıyordur, onlara ruhsat olabilir. Ama İstanbul’a gelen bir adamın, Bursa’ya giden bir adamın her adımda cami var, her adımda su var.

Binaenaleyh Müslüman dinini ihtiyatla yaşamalıdır. İhtiyattan kastımız, sağlam olanı tercih ederek dinî hayatını sürdürmektir. Bu noktada belki akla “normal vakitte kılmak daha uygun olur” gibi görünebilir; fakat Allah vakti tayin ettiği için, namazın o vakitte kılınması şarttır.

Allah kıldığımız namazları kabul eylesin.

İslam ve İhsan