Birden Fazla ve Aynı Üründen Olan Mallara Zekat Gerekir mi?

Birden fazla ve aynı üründen olan mallara zekat gerekir mi? Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor

Mesela bir hocanın kitapları zekât matrahına dâhil edilir mi, edilmez mi? Burada iki türlü nisap söz konusudur.

Birinci durumda kişi zengin sayılır; ancak nitelikli zengin olmadığı için zekât mükellefi değildir. Fakat buna rağmen zekât alması da yasaktır.

Şöyle ki: Bir insan, aslî ve zarurî ihtiyaçlarının üzerinde 80 gram altına veya ona muadil bir mala sahip olursa zengin sayılır. Ancak bu zenginlik “nâmî” dediğimiz, artıcı-çoğaltıcı bir maldan kaynaklanıyorsa, bu durumda kişi zekât mükellefi olur. Aksi takdirde olmaz.

Mesela benim elimde aynı kitaptan üç tane var. Eğer bunlar aynı baskıysa, bir tanesi ihtiyacım içindir; diğer iki tanesi ihtiyaç fazlasıdır. Eğer bu iki kitap, toplamda nisap miktarına (80 gram altın değerine) ulaşıyorsa, bu kişi zengin sayılır.

Yine mesela evde kullanılan bir halı var; bir de kenarda duran, kullanılmayan, el dokuması değerli halılar var. Bu fazladan olanlar ihtiyaç fazlasıdır ve nisaba dâhil edilir.

Aynı şekilde dolapta çok sayıda elbise bulunabilir. Diyelim 50 takım elbise var; bunun 10–15 tanesi ihtiyaçtır, geri kalanı ihtiyaç fazlasıdır. Bu fazlalıkların değeri nisap miktarına ulaşıyorsa kişi zengin sayılır.

Bir başka örnek: Kişinin ihtiyacından fazla bir tarlası var. Kullanılmıyor, duruyor. Değeri de oldukça yüksek, mesela 200–300 gram altın değerinde. Bu kişi zengindir. Ancak bu tarla kendi kendine artan, gelir getiren bir mal olmadığı için zekât verme mükellefi değildir.

Buna rağmen zekât alması da uygun değildir. Nitekim bugün devletin sosyal yardımları (örneğin yeşil kart) da genellikle üzerine kayıtlı malı olmayanlara verilmektedir.

Sonuç olarak: Bir kimsenin elinde bir maldan birden fazla varsa, bir tanesi ihtiyaç sayılır; diğerleri ihtiyaç fazlası olarak nisaba dâhil edilir.

Eğer bu mallar ticaret maksadıyla elde tutuluyorsa, zekât mükellefiyeti doğar. Ancak ticaret maksadı yoksa, sadece elde bulunduruluyorsa; bu durumda kişi zekât vermez, fakat nisap sahibi olduğu için zekât alması da uygun olmaz.