Cemaatle Namazda Omuzlara Göre Mi Ayaklara Göre Mi Saf Tutmalıyız, Sandalyede Kılan Ne Yapmalı?
Cemaatle namazda omuzlara göre mi ayaklara göre mi saf tutmalıyız, sandalyede kılan ne yapmalı?
Güzel bir konuya kardeşimiz dikkat çekmiş. Yani omuzlar ve ayak hizası. Nitekim Efendimiz Aleyhissalatu Vesselam'ın saf düzenini anlatırken, sahabe efendilerimiz omuzların birbirine yapışık olduğunu, ayakların birbirine yapışık olduğunu bildiriyorlar. Hatta buradan hareketle şimdi biliyorsunuz insanın normal duruşunda omuzlar içeriye çekilebilecek kabiliyete sahip değil ama ayaklar biraz daha içeriye çekilebilir. Dolayısıyla "omuz hizasını tutturabilmek için" ayaklarını açıyor bazıları. Hatta bazen şey oluyor böyle saflar gevşekse kollarını da çapraz hale getirip neredeyse her bir namaz kılan 70 cm kadar yer kaplıyor. Ayaklarını açıyor, omuzlarını açıyor. Böylelikle "omuzlar bitişik, ayaklar bitişik" şeklinde tasvir edilen saf düzenini tutturabileceğini zannediyor bazı Müslümanlar.
Bunu çok özellikle de işte Körfez ülkelerine gittiğimizde, Suudi Arabistan'a gittiğimizde görüyoruz. Oradan gelen kardeşlerimiz de böyle illa parmağını sağındaki solundaki saf tutan cemaatin ayak parmağına değdirmek için ayağını açıyor. Öbürü çekiyor. Beriki açıyor. Çünkü "ayaklar ayaklara yapışırdı" diyor. Halbuki burada "ayaklar ayaklara, omuzlar omuzlara yapışırdı" ifadesi safların çok sık olduğunu gösteriyor. Hatta o kadar sık ki, Müslümanların önce yıpranan yerleri omuzlardaki kumaşlar olurmuş. Yani gömleğin omuz tarafı yıpranırmış. Çok sıkışık olduğu için işte secdeye giderken, rükuya giderken o sürtünmeden dolayı oralar yıpranırmış. Dolayısıyla burada cemaatte, saf düzeninde itibar edilen hem omuzlarda hem ayaklardaki sıkışıklık.
Topuk Hizası
Fakat, imamın önde olması, cemaatin arkada olması açısından hesap edilecek olan nedir? Şimdi bir ayak düşünün 39 numara olsun. Bir ayak da düşünün 54 numara olsun. Şimdi bunların ikisi yan yana geldiğinde eğer parmak uçlarından hiza alınacak olursa arkada bir 10-15 cmlik çıkıntı olur. Onun için deniyor ki "topuk hizası önemlidir." Yani imamın efendim ayağı 40 numara olsun. Cemaatin ayağı 54 numara olsun. Cemaatin topuğu imamın topuğunun arkasındaysa burada cemaat olma şartları tutuyor demektir. Ama cemaatin ayak numarası 54, 56 olduğu için parmağı imamın parmağının önünde olmuş. Önemli olan taraf topuk tarafıdır deniliyor. Bu yönüyle baktığımızda da eğer sandalye saf içerisinde ise sandalyenin ayağının, özellikle de arka ayağının topuk hizasıyla hizalanması gerekir. Bu durumda arkadaki saf da düzenli bir şekilde yerini alabilir. Aksi halde eğer biz orada namaz kılanın ayağı dersek ki bu da denilebilir. Yani nihayetinde bu bir içtihadi meseledir. O da denilebilir. Fakat bu zaman arkadaki saf araya sandalye girdiği için boş kalmak durumunda kalır. Önemli olan saflarda boşluk bırakmamaktır.
Saflarda Boşluk Bırakmamak
Fakat eğer ona göre dar bir sandalye olduğunu düşünün, saf hizası da kurtarıyorsa yani normal olan namaz kılanın topuğunun diğer namaz kılanların topuklarıyla aynı seviyede olması arkadan bakıldığında böyle "bir ip gibi düzgün bir hizalanmanın görünmüş olmasıdır." Ama az önce dediğiniz daha uygun oluyor hocam. Yani ip gibi olması için sandalyenin topuklara topuk hizasında olması ve o şekilde omuzlar da aynı hizada olmuş olacak. Evet. Fakat eğer sandalyede namaz kılan kimse sandalyenin ayağını hizaya aldığımızda önde kalması gerekiyorsa ki öyle oluyor o zaman o ayağa kalktığında genelde sandalyede namaz kılan kimseler secdeye gidemedikleri için dizlerini bükemedikleri için sandalyede kılıyorlar. Sandalyede kılıyorlar ama kıyam ve rükuyu normal olarak yapıyorlar. Böyle bir durumda da saf önünde göründüğünden dolayı onun da safa dahil olması açısından sandalyenin değil namaz kılanın topuğu da hesaba katılır.
Fakat burada şöyle bir sıkıntı az önce de ifade ettiğimiz gibi saf düzeninin bozulması ve hemen onun arkasındaki kimsenin safa dahil olamaması söz konusu olduğundan bu durumda saf düzeninin bozulması mı yoksa oturur vaziyetteyken omuzların eşlenmesi mi meselesi gündeme gelir. Fakirin kanaati saf düzeninin bozulmaması yani safların arasında boşluk kalmaması daha önde bir durumdur. Eğer sandalyenin boyu efendim saf düzeni. Şimdi mesela 1 metreden saf tutmak var. Bir de 1,5 metreden saf tutmak var. Eğer saflar arasındaki mesafe 1,5 metre ise o zaman sandalyenin biraz saf içerisine girmesinde bir sakınca yok. Yine arkasında bir saf düzenli bir şekilde oluşturulabilir. Hatta tercihen orada biraz daha boyu kısa olan biri eğer kurtarmıyorsa saf olarak durur. Böylelikle saflar bir ipin istikameti gibi düz bir şekilde şekillenir.
Namazda Saf Düzeni
Efendimiz Aleyhissalatu vesselam namazdan önce saflarla ilgilenir. Safların arasındaki boşlukları doldurur. "Boşluk bırakmayın. Şeytanın geçişine müsaade etmeyin" derdi (Ebu Davud, Salat, 93). Hatta bir cihat meydanında nasıl saflar kenetleniyorsa namaz da bir cihat meydanıdır. Çünkü biz imamın durduğu yere mihrap diyoruz. Mihrap harp meydanı anlamına geliyor. Harp aleti anlamına geliyor. Yani bir savaş veriyorsun. Kolay değil. Şeytan seni o namazdan çevirebilmek için elinden gelen gayreti gösteriyor. Ve farkındaysanız da insanın namazda aklına bin bir türlü şey geliyor. Çünkü namaz dediğin Allah'la beraber olma vaktidir. O vakti Allah'la beraber olmaktan çıkartmak için şeytan elinden gelen bütün entrikaları çeviriyor. Bu yönüyle de namazda saf düzeni cihat meydanlarındaki saf düzeni gibidir. Dikkat edilmesi lazım, özen gösterilmesi lazım. Ama bakıyorsunuz şimdi yani sanki namaz hayatın merkezinde değil de Basri hocam ya bir an önce kılalım işimize bakalım modunda yürütülen bir ibadet haline geliyor. Allah muhafaza eylesin. Onun için hadiste diyor ki yani kişi namaz kılar diyor. Namazının üçte biri, ikide biri, 10da biri, 20de biri yani ne kadar namazla Allah'la beraberse o kadar namazından bir sevap alır. Allah kendisiyle beraber olabilmeyi hepimize nasip eylesin.