Zekât Verilecek Mallar ve Öşür Hükümleri
Altın, ticaret malları, madenler ve toprak mahsullerinden verilecek zekât nisapları ile öşür hükümlerinin fıkhî ölçüleri ve günümüzdeki uygulaması.
Zekâtta en çok zihne takılan meselelerden biri de, zekâtın hangi mallardan verileceği husûsudur.
ZEKÂT VERİLECEK MALLAR
Zekât, aslen nâmî / artan, büyüyen mallardan verilir. Yani altın, gümüş, para, ticaret malları, madenler, hisse senedi, toprak mahsulleri ve sâime (otlatılan) ehlî hayvanlar gibi...
Ev eşyası, oturulan ev, binilen araba, ustanın âlet ve edevâtı, ekilen tarla, ahırda yemle beslenen ve ticaret malı olmayan ehlî hayvanlar, zekât verilecek mallar arasına yazılmaz.
Altın ve gümüşe her hâlükârda zekât düşer. Ziynet eşyası da olsa, bir hat levhasında varak olarak da kullanılmış olsa, kaç gram olduğu hesaplanıp zekâtı her yıl ödenmelidir.
- Ticaret malı grubunda zekât yüzde 2 buçuk (% 2,5),
- Maden grubunda yüzde 20 zekât nisâbı vardır.
- Sâime hayvanların zekâtları, cins ve adetlere göre değişiklik gösterir.
TOPRAK MAHSULLERİNİN ZEKÂTI: ÖŞÜR HÜKÜMLERİ VE ORANLARI
Toprak mahsullerinin zekâtına öşür denir ki, zekâttan farklı yönleri vardır:
- Eğer sulama masraf verilerek yapılıyorsa, 20’de 1 (% 5),
- Eğer sulama masrafsız yapılıyorsa, 10’da 1 (% 10) öşür olarak verilir.
Hanefî mezhebimize göre, toprak mahsullerinde nisap miktarı yoktur. Yani istihsal niyetiyle olmak şartıyla, 200 kilogram mahsul elde edilmişse, öşrü verilecektir. Fakat istihsal / üretim niyetiyle değil, ev halkının yiyip içmesi için ekilen, dikilen az miktardaki mahsullere zekât düşmez.
Diğer mezheplerde, 5 vesk yani yaklaşık 600 kilogram nisap miktarı vardır. Yani bu mezheplere göre, 5 veske ulaşmayan mahsullere zekât gerekmemektedir.
Zekât mevzuunda yanlış anlaşılan bir husus da şudur:
Öşür, Osmanlı zamanında devlet tarafından toplanmaktaydı. 1925’te yeni idare, öşür toplamayı kaldırdı.
Öşür bir ibâdettir. Onu; devletin toplamaması, bu vazifeyi şahısların kendilerine bırakması demektir. Öşürü Allah emretmiştir. Bu emri de kaldırmamıştır. Ziraatle meşgul olanlar, mutlaka öşürlerini vermelidirler.
"ANADOLU ÖŞÜR TOPRAĞI DEĞİLDİR" İFADESİNİN MANASI
İslâm hukukunda devlete ait, mîrî arazîleri işletenlerden, harâc-ı muvazzaf alındığı için, öşür alınmamaktaydı. Bazı eski ilmihâllerde bu bilgiye istinâden; «Anadolu öşür toprağı değildir» ifadeleri yazmaktadır.
Bunun mânâsı; “Burası öşür değil, harâc (vergi) toprağıdır.” demektir. Daha sonra bu mîrî topraklar, husûsî mülkiyete geçti. Bu sebeple, artık bu topraklarda da öşür verilmelidir. Çünkü günümüzde harâc adı verilen İslâmî vergi toplanmamaktadır.
Kaynak: Osman Nuri Topbaş, Mü'minin Hayatında Namaz ve Zekât, Yüzakı Yayıncılık