Mukaddesata Yönelik Hürmetsizlik Karşısında Susmak Caiz midir?

Sorularla İslam

Kur’an ve Sünnet ışığında dinî mukaddesata yönelik hürmetsizlik karşısında sessiz kalmanın hükmü ve müminin izzetli duruşunun temel ölçüleri.

Müminin şahsiyeti hakka merhametle, bâtıla ve saygısızlığa ise imanın izzetiyle mukabele etmeyi gerektirir. Unutmamak icap eder ki, lâyıkına muhabbet gösterip hürmet etmek ne kadar imanî bir mükellefiyet ise, ilahi sınırları çiğneyen muhataba imanın heybetiyle haddini bildirmek de o nispette ehemmiyetlidir.

DİNÎ DEĞERLERLE ALAY EDİLEN ORTAMLARDA MÜSLÜMANCA DURUŞ

Soru: İş yerinde veya sosyal bir ortamda ayet, hadis gibi dinî değerlerimizle alay edildiğinde sessiz kalmanın hükmü nedir? Böyle bir durumda müslümanca duruş ve hareket tarzı nasıl olmalıdır?

Müslümanın dinî nişanelere,(şeâir-i İslâmiyye’ye) Cenâb-ı Hakk’ın aziz kelamına, Fahr-i Kâinat Efendimiz’e (sallallâhu aleyhi ve sellem) ve dinin mukaddesatına yönelik tahkir yahut alay karşısında takınacağı tavır, sıradan bir edep veya nezaket meselesi değildir. Bu durum doğrudan doğruya imanın izzeti, kalbin diri oluşu ve dinî şahsiyetin muhafazası ile alakalı hayati bir imtihandır. Gönlünde iman nuru taşıyan bir mümin, mukaddesatına uzanan hürmetsiz diller ve alaycı tavırlar karşısında asla duyarsız ve tepkisiz kalamaz. Hürmet ve tazim imanın esası, edep ve gayret ise müminin zırhıdır.

İlâhî Fermanlar

Rabbimiz, Kur'an-ı Kerim’de bizlere uymamız gereken hudutları açık bir surette beyan buyurmuştur:

“O Size Kitap'ta (Kur'an'da) indirmiştir ki: Allah'ın ayetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğinizde, başka bir söze geçmedikçe onlarla beraber oturmayın; aksi takdirde siz de onlar gibi olursunuz. Şüphesiz Allah, münafıkların ve kâfirlerin hepsini cehennemde toplayacaktır.” (Nisâ, 4/140)

Yine En'âm Suresi’nde Cenâb-ı Hak mümin şahsiyetin nerede ve nasıl durması gerektiğini şöyle emreder:

“Ayetlerimiz hakkında hezeyana daldıklarını (alay ettiklerini) gördüğün zaman, başka bir söze dalıncaya kadar onlardan yüz çevir (yanlarından kalk). Eğer şeytan sana unutturursa, hatırladıktan sonra artık o zalimler topluluğu ile oturma!” (En'âm, 6/68)

Ayet-i kerimede geçen “Siz de onlar gibi olursunuz” ikazı şerh edilirken, dinî değerlerle alay edilen bir mecliste kendi arzusuyla, rıza göstererek ve hiçbir meşru mazereti olmaksızın oturmaya devam eden kimsenin, yapılan o bâtıla ve günaha ortak olacağı bildirilir. Zira bir bâtıla rıza göstermek, onu bizzat işlemek gibidir. (Mâtürîdî, Te'vîlâtü'l-Kur'ân, Nisâ 140 Tefsiri, C. 3, s. 424).

Bu husustaki fıkhî ve akaidî ölçü gayet nettir: Küfre ve alaya rıza göstererek, o fiile için için sevinip katılarak oturmak insanı dinden çıkarır. Lâkin kalben nefret ettiği halde sırf dünya menfaati, arkadaşlık hatırı yahut gevşeklik sebebiyle ses çıkarmadan oturmaya devam eden kimsede iman nuru zayıflamış, o kimse büyük bir harama düşerek fıska saplanmış olur. (Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, Nisâ 140 Tefsiri, C. 11, s. 87).

Mukaddesat hedefe konduğunda ses çıkarmayıp dinlemek, fiilen alay etmeye katılınmasa bile o hürmetsizliğe göz yummak manasına gelir. Müslüman, kendi değerlerinin çiğnendiği bir yerde pasif bir dinleyici gibi duramaz; ya hakkı söyleyip o hezeyanı kestirmeli yahut vakur bir duruşla orayı terk etmelidir. (Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, Nisâ 140 Tefsiri, C. 3, s. 1482).

Âlimlerin İkazı ve Şer’î Hükümler

Fıkıh ve akaid âlimlerimiz, iman hudutlarını muhafaza etmek maksadıyla kaleme aldıkları eserlerde bu meseleyi titizlikle işlemişlerdir.

Bir mecliste dine, peygambere yahut şeriatın bir hükmüne sövüldüğünde veya alay edildiğinde, orada bulunan kimse buna rıza gösterir yahut gülerek onaylarsa icma ile dinden çıkar. Fakat kalbinden nefret ettiği ve bu yapılanı çirkin gördüğü halde, hiçbir fiilî baskı veya tehlike yokken sırf hürmetsizlik edenlere şirin görünmek yahut aradaki dostluğu bozmamak düşüncesiyle oturmaya devam ederse şiddetli bir günahkâr olur. (İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, C. 4, s. 235).

Mukaddesatın tahkir edildiği bir ortamda bulunup gücü yettiği halde diliyle ve haliyle engel olmayan, orayı da terk etmeyip sessizce durmaya devam eden kimse büyük bir vebal altındadır. Yapılan hezeyanı güzel bulmak veya onaylar tarzda tavır takınmak ise insanı imanın muhafazası bakımından son derece tehlikeli bir uçuruma sürükler. (Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal: İman ve İbadetler, C. 1, s. 107)

Allah’ın ayetleriyle ve mukaddesatla alay edilen ortamlarda tepkisizce oturmak, yapılan o edepsizliğe pasif olarak ortak olmak demektir. Mümin kimse, imkânı varsa sözlü olarak müdahale etmek, buna imkânı yoksa o meclisi derhal terk etmekle mükelleftir. Meşru ve fıkhî bir zaruret olmaksızın o ortamda kalmaya devam etmek kişiyi dinen büyük bir vebale ve fıska sürüklerken yapılan tahkire gönülden rıza göstermek imanın izzetini zedeler. (Karaman vd., Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsiri, C. 2, s. 162-164)

İman İzzetiyle Hareket Etmek

Günün karmaşası içinde iş yerinde, esnaf meclisinde yahut bir dost meclisinde bu nevi edepsizliklerle karşılaşan bir mümin, heva ve hevesine göre değil, Peygamber Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) buyurduğu nebevî ölçülere göre hareket etmekle mükelleftir. Resûl-i Ekrem Efendimiz şöyle buyurmaktadır:

“Sizden kim bir kötülük görürse onu eliyle düzeltsin. Buna gücü yetmezse diliyle düzeltsin. Buna da gücü yetmezse kalbiyle buğz etsin ki bu imanın en zayıf derecesidir.” (Müslim, İman, 78; Ebû Dâvûd, Salât, 242)

Bu hadis-i şerifin ışığında, Müslümanın adım adım takip etmesi gereken mükellefiyetler şunlardır:

  1. Tatlı Dil ve Vakur Bir Üslup ile Müdahale Etmek

Kişinin o ortamda konuşmaya ve ikaz etmeye gücü yetiyorsa nefsinin galeyanına kapılmadan, fakat imanın izzetini de hissettiren tam bir vakar ve ciddiyetle söze girmelidir:

“Arkadaşlar! Bu konuştuğunuz hususlar bizim varlık sebebimiz olan mukaddesatımızdır. Dini, ayetleri, sünnet-i seniyyeyi alay konusu yapmak ne nezakete ne de insanlığa sığar. Lütfen bu çirkin bahsi kapatın” diyerek açık, net ve kararlı bir duruş sergilemelidir. Sesi yükseltmeden ama yüreğin derinliğinden gelen bir ciddiyetle yapılan müdahale, çoğu zaman muhatapları utandırmaya yetecektir.

  1. Tepkisini Gösterip Mekânı Terk Etmek

Yapılan samimi ikaza rağmen alaycı tavır ve hürmetsizlik devam ediyorsa, Müslüman orayı derhal terk etmelidir. Ayet-i kerimede yer alan “başka bir söze geçmedikçe onlarla beraber oturmayın” emri ilâhî bir farzdır.

“Rızkım kesilir”, “Âmirim darılır”, “Arkadaşlarımla aramız bozulur” gibi dünyevî kaygılar, mukaddesatın çiğnenmesine göz yummaya asla mazeret olamaz. Mümin, şeref ve izzetin inkârcıların yanında değil ancak Allah’ın ve Rasûlü’nün yanında olduğunu bilmelidir.

  1. Zaruret Halinde Kalben Buğz Etmek

Şayet kişi ağır bir baskı altında bulunuyorsa orayı o an terk etmesi fiilî bir şiddet, büyük bir zulüm, ekmeğinden olma veya ağır bir tehlike ile sonuçlanacaksa (yani dinen geçerli bir zorlama/ikrah hali varsa) diliyle susmak zorunda kalsa dahi kalbi âdeta bir kor gibi yanmalıdır.

O eylemden son derece nefret etmeli, içinden Rabbine sığınmalı, alay edenlerin yüzüne asla tebessüm dahi etmemeli, memnuniyet îmâ eden hiçbir hal sergilememeli ve imkân bulduğu ilk saniyede o meşum ortamdan uzaklaşmalıdır.

Kaynak: Hidayet Erdoğan, Altınoluk Dergisi, Sayı: 489