Kıraat İlminin Son Çınarı Reîsü’l-kurrâ Abdurrahman Efendi

Bir asırlık ömrünü Kur’ân’a adayan, kıraat ilminin son çınarı Reîsü’l-kurrâ Abdurrahman Efendi’nin hayatı, vakur duruşu ve eşsiz tilâveti.

Cihan sessiz bir Kur’ân, Kur’ân da sesli bir cihan olduğuna göre; ehl-i Kur’ân da, her ikisinin kavşağında bulunan bir irfan mihrâkı ve tecellî âbidesidir. Erişilmez incelikler ve dibi görülmez derinliklerin örneği olarak yaratılan insan, yüksek kıymetini, ancak Rabbine kulluk istikâmeti üzere Kur’ân ve Sünnet dünyasında yaşamakla muhafaza edebilir.

Kur’ân-ı Kerîm’in en mühim berekâtından biri de insanı içinden uyandırmak, dış güzelliklerle hislendirmek, âfâk ve enfüs cilveleri içinde onu Rabbinin muhabbetine çekmektir. İlâhî kudret tecellîlerinin sergisi olan bu güzel kâinat karşısında duygulanmak, hisli bir yürekle ürpermek, ancak ilâhî beyanlar ışığında yaşayıp canlı bir Kur’ân olanlara mahsus bir keyfiyettir.

İlimde sınırlılık, Kur’ân ilmi olan îmanda ise nâmütenâhîlik vardır. Kur’ânlaşan mü’min yürekleri, Kâinâtın Hâlıkı’nın muhabbet ve rızâ tecellîlerinin mekânıdır.

SESLİ BİR CİHAN: REÎSÜ’L-KURRÂ ABDURRAHMAN EFENDİ VE KUR’ÂN HAYATI

Asrımızda, işte böyle mü’min yüreklerinin başında da 11 Ağustos 1999 Çarşamba günü Bayezid Câmi-i Şerîfi’nin hazîresinde Rabbine ve tarihteki akranlarının iklimine uğurladığımız Reîsü’l-kurrâ Abdurrahman Efendi gelmekteydi.

O, bizlere lûtfedilmiş müstesnâ bir hâdim-i Kur’ân idi. Bir asra yakın ömrünü Kur’ân’a hizmet yolunda değerlendiren Abdurrahman Efendi, Kur’ân’a lâyık o eşsiz ses ve sadâsıyla dâimâ üzerindeki nîmetin şükrünü îfâ eden sâlih bir insandı. Kur’ân dünyasında ciddî, vakarlı ve şerefli bir îman hayatı yaşadı. Mâneviyat semâmızın güneşlerinden biri oldu.

Onun Kur’ân okuyuşu, âdeta Hazret-i Peygamber’in rûhunu şâd edecek bir güzellik ve tarâvet taşıyordu. Onu dinlerken; ashâb-ı kirâmdan Hazret-i Sâlim’in içli ve yanık sesiyle Kur’ân okuyuşundan mest olmuş bir hâlde Allah Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem-’in mübârek dillerinden dökülen;

“Ümmetim içinde böyle bir kimse bulunduran Allah Teâlâ’ya hamd olsun!”[1] cümle-i saâdetleri hatıra geliyordu. Kur’ân aşkıyla tutuşan mü’min gönüller de;

“Yâ Rab! Ümmet-i Muhammed’e Kur’ân-ı Kerîm’i böylesine güzel ve mükemmel okuyan sâlih bir kimse lûtfettiğin için Sana hamd ü senâlar olsun!” diyor, gözyaşlarına gark olarak Kelâmullâh’ı tarifsiz bir huşû içinde dinliyordu.

Ona âdeta Hazret-i Dâvûd’un dağları, taşları, vahşî hayvanları ve havada uçan kuşları, elhâsıl bütün mahlûkâtı tesiri altına alan teshîr edici sesinden ulvî bir hisse bahşedilmişti.

Onun Kur’ân okuyuşunu dinlerken tadılan mânevî hazzı tarif edebilmek mümkün değildir. Onun engin bir iştiyak ve şevkle okuduğu Kur’ân’ı dinlemek, mü’minlerin îmanlarını bir kat daha kuvvetlendirici bir tesire sahipti. Sîneler, vecde gelip dalgalanan bir deryaya döner ve mâbedlerin kubbelerinden cemaatin yanık yanık “Allah!” diye haykırışlarından ziyâde, âdeta meleklerin cezbeye gelip haykırmaları duyulur gibi olurdu. Âdeta Hazret-i Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz’in:

“Kur’ân’ı mahâretle okuyan kimse, Allâh’a yakın olan yüce meleklerle beraberdir.”[2] ifâdelerindeki sır tecellî eylerdi.

Pek çok hafız akrânının maddeye râm olup rûhâniyetini muhafaza edemediği bir devirde Reîsü’l-kurrâ Abdurrahman Efendi Hazretleri, Kur’ân’ın izzetini koruyabilme ve onunla infâk etme yolunda zirvede kalabilmiş müstesnâ şahsiyetlerden biri idi. Hem de zirvede kalmanın değil, istikâmeti muhafaza etmenin bile alabildiğince güç olduğu bir zamanda...

O, Osmanlı ilim âleminin mübârek ve muazzez mensuplarının zamanımızdaki son çınarlarından biriydi.

ABDURRAHMAN EFENDİ'NİN KUR’ÂN İZZETİ VE KIRAAT İLMİNİ İHYASI

Arzu etseydi, o eşsiz sesinin verdiği avantajla refah içinde yüzebilirdi. Ancak o, dinleyenlerin hürmetsizlik yapabileceği endişesiyle, ömründe bir kaset bile doldurmaktan müstağnî kalmıştır. Mekke ve Medîne gibi Kur’ân’ın nâzil olduğu beldelerde dahî Kur’ân kasetlerinin işportada teypleri sonuna kadar açarak saygısızlık içinde teşhir ve satışına üzülür, böyle hürmetsizlikler kendisine giran gelirdi. Zaman zaman dayanamaz, teyplerin seslerini kısmaları için satıcıları îkaz ederdi.

O, ulemânın sahip olması lazım gelen izzeti zamanımızda en iyi temsil edenlerden biriydi. Onun herhangi bir dünya nîmetine meylettiğini, takrîben yüz senelik ömründe görmüş olan bir tek fert yoktur. Hâlbuki bilhassa gençlik yıllarında, zamanın bir cilvesi olarak, uzun bir işsizlik ve fakr u zarûret devri geçirmiştir. Buna rağmen eğilmemiş, rûhunu süsleyen Kur’ân ahlâkı ile vakur bir hayat yaşamıştır.

Bu istiğnâ nereden geliyordu? Acaba Hafız Abdurrahman Efendi, âilece zengin miydi? Hayır, aslâ... Fakat o, son halkasını teşkîl eylediği gerçek âlimler ve velîler kâfilesinin fârik vasfı olan Kur’ân ahlâkı ve gönül zenginliği ile muttasıftı. Rûhâniyet-i Rasûlullah ile mücehhezdi. Hadîs-i şerîfte buyrulan:

“Kur’ân öyle bir zenginliktir ki ondan sonra fakirlik olmaz (yani ona sahip olan, en muazzam bir hazineye sahip olmuştur) ve ondan başka zenginlik de yoktur (yani o ilâhî hazine hiçbir maddî zenginlikle kıyas edilemez).”[3] nasîbine tâlipti.

Denilebilir ki, onun birkaç fedakâr ve sâlih meslektaşıyla birlikte gösterdiği gayretler olmasaydı, ülkemizde kırâat ilmi, bir meçhul hâline gelebilirdi. Uzun fetret devirlerinin araya girmesiyle mümessilleri yok olmuş bulunan bu ilmin -âdeta- yeni bir bânîsi oldu. O, elli yıllık bir ayrılıktan sonra Topkapı Saray-ı Hümâyûnu’nda ve İslâm Konferansı’nın açılış merasiminde okuduğu Kur’ân’larla o uzun fetret devrinin nihayete eriş müjdecisi olmuştur.

İSTANBUL’UN TİLÂVET ZİRVESİ VE YETİŞTİRDİĞİ HÂDİM-İ KUR’ÂNLAR

Kur’ân-ı Kerîm’in Mekke’de nâzil olduğu, İstanbul’da yazıldığı ve Kâhire’de okunduğu yolundaki asırları aşıp gelen tevâtürü, o müstesnâ sesiyle âdeta değiştirecek bir kâbiliyet sergilemiştir. Mısırlı nice hafızın dahî iştirak ettiği dünya Kur’ân okuma yarışmalarında onun hep birinci seçilmiş olduğu dâimâ hatırlanacak ve bu, Kur’ân’ın İstanbul’da yazılması kadar tilâvetinin de zirvede bulunduğuna bir misal teşkil edecektir.

O, öyle hafızlar yetiştirerek onları âdeta bereketli tohumlar gibi bu vatan toprağına saçmıştır ki, bundan sonra ülkemizde nice Hafız Abdurrahman’ların yetişeceğinden ümitliyiz. Zira fetret devirlerinde bile bu millet, Hafız Abdurrahman Efendi, merhum Şeyh Süleyman Efendi, Gönenli Mehmed Efendi, Hafız Fahri Kiğılı ve emsâli, nice sâlih, ehl-i ferâgat, fedakâr ve hâdim-i Kur’ân insanlar yetiştirebildiğine göre, ye’se düşmek doğru değildir.

Çünkü dünya, bu dîn ve onun yüce kitabı olan Kur’ân-ı Kerîm ile kāimdir.

Dipnotlar:

[1] İbn-i Mâce, İkāme, 176.

[2] Buhârî, Tevhîd, 52.

[3] Heysemî, VII, 158.

Kaynak: Osman Nuri Topbaş, Muhabbetteki Sır, Erkam Yayınları