Kimlerin Yemeği Yenmez?
Kimlerin yemeği yenmez? Sizlerden gelen soruları ve dinî meselelere dair merak edilenleri Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor.
Evet, önemli bir soru. Yani kimin yemeği yenmez? Müslüman Müslümanın yemeğini yer. Müslüman, ahiret inancına sahip olan bir ehli kitabın yemeğini de yer. Şimdi yemek denilince bir yönüyle de et akla geliyor. Basri hocam, bundan dolayı yemekten maksat etin yenilip yenmemesi meselesi. Buna göre de ehli kitabın kesmiş olduğu bir et yenir mi? Onlar da bismillah diyerek, yani Allah'ın adına (in the name of the God, of God neyse artık yani) Allah adına hayvanı kesiyorlar.
Ehli kitap olmanın ölçüsü
Şimdi kesen kişinin ehli kitap olmasının omurgası ahiret inancının olup olmaması. Yani bir kitabı var elinde tahrif edilmiş de olsa. O kitapta ölümden sonra bir hayattan bahsediyor, ahiretten bahsediyor. Buna inanıyorsa bir insan, bu adam ehli kitaptır ama adı Hans'tır, bilmem nedir, kültürel olarak kendini Hristiyan diye tanımlıyor ama sen "inançlı biri misin?" diye soruyorsun, "Ben ateistim" diyor. Yani tanrıya inanmıyorum diyor. Bu adamın kültürel olarak kendini Hristiyan kabul etmesi onun kestiği etin yenileceği anlamına gelmiyor. Bu yönüyle hakikaten Müslümanlar, özellikle de Müslüman olmayan topraklarda bu meseleye dikkat etmeleri gerekiyor.
Müslüman topraklarda kesim hassasiyeti
Bazı zaman Müslüman olan ülkelerde de yani eğer kesimi bir belediye yapıyorsa, mezbahalarda kesim yapılıyor ve o belediye de kendini komünist bir belediye olarak görüyor. Ona göre çalışanlarını alıyor ve mezbahada kesim yapanlar da besmeleyi bırak, Allah inancına bile sahip değillerse orada da sıkıntı var. Yani olayın Müslüman memlekette cereyan etmesi tamamen orada kesilen bütün etlerin helal olduğu anlamına gelmiyor. Ama en azından Müslüman bir memlekette %90, %95 Müslümanlar kesiyorlardır mezbahalarda diye bir düşüncemiz oluyor. Bundan dolayı da efendim Müslüman memlekette bir yemeği yeme imtiyazı, imkanı bizlere doğuyor.
Mazisi problemli yerlerde yeme-içme
Ama geçen bir büyüğümüzle otururken şöyle gözümün içine baka baka da demek ki o yönde bende de birtakım sıkıntılar var. Aynen şunları söyledi Basri hocam; dedi ki: Hazreti Peygamber (a.s.m.) Efendimiz Tebuk gazvesinden dönerken işte Lut kavminin orada bir kavim helak olduğu için, Lut kavmi helak olduğu için ihtiyaç olmasına rağmen oradan doldurulan suları boşalttırdı. O sularla yapılan hamurları döktürdü (Buhârî, Meğâzî, 79). Çünkü buraya Allah'ın gazabı indi. Bu gazap buraya hala inmeye devam ediyor. Buranın mazisi problemli bir yer. Binaenaleyh buradan hızlı geçmek lazım. Burada bir şey yiyip içmemek lazım.
Buradan hareketle dedi: "Ben şaşıyorum" dedi. Yani zaruret olmaksızın gidip de yurt dışında bir otelde kalmak, o odada senden önce kim kaldı? Ne yaptı? Hangi gafilane kişi orada kaldı? Veya işte bir zaruret olmaksızın lüks bir yerden gidip yemek yemek, o tabaktan senden önce kim yedi? O kaşığı kim kullandı? O bardaktan kim su içti? Bunların hepsi önemli şeyler. Hakikaten insan yemesine, içmesine dikkat ettiği oranda imanının tadını alıyor. Böyle her bulduğunu yediğinde, her önüne geleni içtiğinde efendim onda ne olacak, bunda ne olacak diye umursamaz bir tavır takındığında adeta işte midesinin kölesi haline geldiğinde bakıyorsunuz dini hassasiyetleri de gevşemeye başlıyor.
Ticareti helal olan kimseler
Onun için öncelikli olarak Müslüman Müslümanın yemeğini yiyecek. Müslümanın yemeğini yerken de ticareti helal olan kimselerin, şimdi birtakım kendini Müslüman olarak tanımlayan insanlar var. Bazen bilerek bazen bilmeyerek bakıyorsun faizle iştigal ediyor. Parasını bankaya yatırmış. Faiz alıyor. Efendim onunla geçimini sağlıyor. Bir şey dediğinde de işte cahiliye Arapları gibi "alışveriş de faiz gibidir" diyor (Bakara, 275). Yani nasıl dükkânı kiraya veriyorsun kirasını alıyorsun, ben de parayı kiraya veriyorum, paranın kirasını alıyorum diyor. Veya bakıyorsun işte haram olan birtakım maddeler satıyor. Bu gibi yerlerden de uzak durmak lazım.
Akrabalık hukuku ve nezaket
Fakat bir yandan da geliş gidiş yapmaya mecbur olduğumuz akrabalarımız var. Yani sıla-i rahim dediğimiz bir ibadetimiz var. Özellikle de günümüzde çok ihmal ettiğimiz, yani Türkiye'de ihmal ettiğimiz bir şey. Özellikle de batıdaki Müslümanların köylerden uzaklaştıkça şehirde ferdi hayatlar kurmaya başladık, bireyselleşmeye başladık. Dolayısıyla birbirinden, toplumdan ayrılmaya başladık. Adeta kendi ihtiyacını kendi gören, kimseye eyvallahı olmayan tipler haline dönüştük. Bu çok zararlı bir şey. Bu nedenle akrabalar olarak birbirimize gelip gitmeye mecburuz. Ne var bunun içerisinde? Geleceksin, gideceksin, çayını içeceksin, yemeğini yiyeceksin. Belki akrabalarından biri az önce söylediğimiz şekilde ticareti olan biri. Bu gibi yerlerde de işte helaline niyet ederek, yani adamın %100 kazancı haram değildir, illaki helal olan bir işi de vardır. İşte mesela su satıyordur, efendim kibrit satıyordur vesaire filan. Binaenaleyh bu gibi noktalarda bir dengeyi de görmek lazım.
Bir farzı yapmamak
Yani şimdi bir kardeşimiz vaktiyle "ben" dedi "babamın ticaretinde" dedi "birtakım riskli unsurlar var. Onun için babamla aynı sofraya oturup yemiyorum." Mübarek babanın gönlünü almak, babanın sözünü dinlemek, babanı hoş etmek, ona ihsan kıvamında davranmak Allah'ın senin üzerine kıldığı bir farz (İsrâ, 23). Yani bir farzı yapmıyorsun, sözüm ona şüpheliden kaçıyorsun. Bu da doğru bir şey değil. Binaenaleyh eğer bir mümini incitecekse, bir mümini yaralayacaksa, onunla olan hukukumuzu zedeleyecekse, çünkü asgari düzeyde müminler olarak birbirimize iyiliği emretmek ve kötülükten sakındırmak gibi bir sorumluluğumuz var. Usulüne, adabına uygun bir şekilde yoksa "yasak savar gibi" namaza dikkat edelim ha diyerek kapıdan çıkmak bir emri bi'l-ma'ruf değil. Usulüne, adabına uygun bir şekilde birbirimize hayrı göstererek örnek olmak gibi bir mecburiyetimiz var.
Kazancında şüphe olan kimseler
Binaenaleyh. Evet, kazancında şüphe olan kimsenin yemeğinden uzak durmaya çalışırız. Kendimizi ona göre programlarız, ederiz. İşte gideriz bir hediye götürürüz yakınımıza. Ama işte "yemeğe kalsaydınız" filan, "çok acil bir şeyim var, amcacığım, dayıcığım, halacığım, teyzeciğim, dedem, nenem neyse artık, bir dahaki sefere inşallah" diyerek gönüllerini kırmadan belki bir hile-i şeriye ile uzaklaşmak gerekir. Ama mecbur kaldığımız yerde de helaline niyet ederek yeriz.
İkram edenin gönül rızası
Diğer taraftan tabii yem meselesi önemli olduğu için yani bazen şimdi bir eve gidiyorsunuz Basri hocam adam cömert ama evin sahibesi öyle değil yani. Zorlanıyor, darlanıyor. Belki haklı, belki haksız olarak yani şey de bilemiyoruz. Dolayısıyla yemek geliyor ama o yemeği pişiren hanım kardeşimiz gönül rızasıyla pişirmemiş. Ona da dikkat etmek lazım. Yani adam davet ediyor diye, nihayetinde adamlar yapmıyor yemeği, evde hanımlar yapıyor. Eğer yemeği yapan kimsenin gönül rızası yoksa onu da hesaba katmak lazım. Mide meselesinde böyle önümüze her geleni yemek değil de seçici olmamız gerekiyor. Seçici olurken de kalitesinden çok ikram edenin, pişirenin kalp haline, ruh haline muttali olabiliyorsak ona göre davranmamız lazım. Hakikaten bazen mesela gidiyorsunuz bir yere servis yapan kimse böyle güler yüzle servis yapıyor, oradan tad alıyorsunuz, lezzet alıyorsunuz. Ama bir de kahrederek servis yapıyorsa oradan da hakikaten yemek kaliteli olmasına rağmen tat tuz alamıyorsunuz. Bu gibi hususlarda Müslümanın basiretle davranması lazım. Allahu alem.