Dini Vakit İle Astronomi Vakti Farklı mıdır?

Dinî vakit ile astronomik vakit farklı mıdır? Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor.

Güneşin doğuşunu ve batışını, güneşin hareketlerine bakarak tespit ederiz. Bu, bilimsel olarak da astronomik bir olaydır. Takvimlerimizde akşam ezanının bazen 1 dakika, bazen 3–5 dakika daha geç gösterilmesi, burada bir ihtiyat payı bırakıldığını gösterir. Aynı şekilde güneşin doğuşu için de bu böyledir. Mesela fiilen güneş 08.10’da doğuyorsa, takvimlerde sabah namazının son vakti 08.05, 08.07 veya 08.08 gibi biraz daha erken gösterilir. Bu da ihtiyat içindir.

Fakat ihtiyat payı, adı üstünde ihtiyattır. Onu kurcalamaya başlarsanız iş uzar. “Nasıl olsa burada 2–3 dakikalık ihtiyat var” diyerek vakti gevşetmek doğru değildir. Nitekim Hazreti Peygamber aleyhissalâtü vesselâm Efendimiz, vakitleri güneşin doğuşu ve batışı üzerinden öğretmiştir. O gün insanların elinde saat yoktu; kimse “08.10’da doğdu” demezdi. Güneş tamamen doğduğunda vakit çıkmış olurdu ve insanlar bunu açık arazide gözleriyle tespit edebiliyorlardı. Ya da bunu bilen kimselerin bilgisine başvuruyorlardı.

Bugün iş saatlere gelmiştir. Saat artık bağlayıcı bir ölçü hâline gelmiştir. Fakat bu din, çölde hiçbir teknik alet olmadan da yaşanabilecek kadar sade bir dindir. Nitekim Cenâb-ı Allah, şaşılması muhtemel olan zamanları aya bağlamıştır. Gökyüzündeki aya bakarak ayın hangi günlerinde olduğunuzu üç aşağı beş yukarı tahmin edebilirsiniz. Belki bir iki gün yanılabilirsiniz ama ayın başında mı sonunda mı olduğunuzu anlayabilirsiniz. Güneşe bakarak ayın 10’unda mı 20’sinde mi olduğunuzu anlayamazsınız; fakat aya bakarak bunu anlayabilirsiniz.

Günlük ibadetlerde de öğle, ikindi gibi vakitleri güneşe bakarak tespit edebiliriz. Çünkü Cenâb-ı Allah güneşe bu imkânı vermiştir. Buradan hareketle ihtiyat vakitlerini her zaman ihtiyat olarak elde tutmak gerekir. Bu 3–4 dakikalık süreyi aşmamak lazımdır.

Mesela sabah namazının çıkmasına bir dakika kala namaza dursanız, o bir dakikada iki rekâtı kılamazsınız. Fakat ihtiyatla birlikte 2–3 dakika içinde iki rekâtı kılabilir ve sabah namazını eda etmiş olursunuz. Bu yönüyle yine dinî saatlere bakmamız ve onlara göre hareket etmemiz gerekir.

Ancak dinî saat ile astronomik saat arasında bir çatışma yoktur. Günlük ibadetlerimizi, özellikle namazlarımızı; güneşin doğuşu, batışı, zeval vakti, gölgenin bir veya iki katına çıkması gibi esaslara göre, yani gökyüzüne ve güneşe bakarak tespit ederiz.