Demir ve Bakır Gibi Mâdenî Ürünlerin Zekâtı Var mıdır?

Demir ve bakır gibi mâdenî ürünlerin zekâtı var mıdır? Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Hamdi Yıldırım cevaplıyor.

Bakır olsun, demir olsun, altın olsun, gümüş olsun; bunların hepsi madendir. Dolayısıyla ne olursa olsun, yani bir şeyin bidayeti topraktan geliyor, yerin altından çıkıyor olsa da nihayetinde ticarete konu olduğunda ticaret malı hükmündedir.

Şimdi mesela topraktan biten mahsulatın —hububat olsun, meyve olsun, sebze olsun— sulama durumuna göre öşrü onda bir veya yirmide birdir. Zirai işlerle meşgul olan ziraatçi mahsulü toplar; diyelim ki onda birini zekât olarak fakir fukaraya dağıtır, geriye kalan dokuzunu götürür hâlde satar. Hâle gelen bu meyve artık ticari ürün hâline gelmiştir; orada sermayesine katılır, bu ticareti yapan kişinin malı olur. Bu kimse yılda bir zekât vermekle mükelleftir.

Hangi gündür o? İlk zekât mükellefi olduğu, zenginliğinin tescillendiği gündür. Söz gelimi 30 Şaban veya 29 Şaban veya 1 Ramazan olmuş olsun. 1 Ramazan’da mükellef olan kimse, seneden seneye 1 Ramazan’da elinde zekâta tâbi olan malların zekâtını verir.

Efendim, meyvecilik yapıyor yani meyve ticareti yapıyor; manav dükkânında ne kadar satılık mal var? 2 milyon liralık satılık mal var. 2 milyonun kırkta birini zekât olarak verir.

Demir ticareti yapıyor, bakır ticareti yapıyor, alüminyum ticareti yapıyor; dükkânında ne kadar mal var? 40 milyonluk mal var. Kırkta biri olan 1 milyonu zekât olarak verir.

Maden İşletmeciliğinde Zekât Nasıl Değişiyor?

Ama ticaretini değil de maden işletmeciliği yapıyorsa, yerin altından demir madeni çıkarıyorsa, altın madeni işletmeciliği yapıyorsa, gümüş madeni işletmeciliği yapıyorsa, o zaman yerin altından elde edilen bu madenin beşte birini zekât olarak verir. Çıkardığı kadar verir; yani çıkan her madenin —mesela 10 kilo maden çıkmışsa— 2 kilosunu zekât olarak verir. Mezhepler arasında tafsilatı vardır; değerlendirilmesi farklı farklı olan konular vardır. Yerin altında cevher olarak bulunanın, sıvı olarak bulunanın değerlendirmesi farklıdır; ilâ ahirihi.

Veya yerin altında gömü buldu; kazdı bir yeri, oradan diyelim 10 kilo altın gömü buldu, milattan önceden kalma, Bizans döneminden kalma böyle bir gömü buldu. Bu gömünün de zekâtı beşte bir oranındadır.

Hâsılıkelâm, bunlar bulunduğunda bir kereye mahsus zekâtı verilir. Ondan sonra ticarete konu olacaksa ticaret malı olarak değerlendirilir. Ama adam madencilik yapmıyor, bunun yerine ticaret yapıyorsa ticaret malı olarak değerlendirilir ve ona göre seneden seneye, hangi gün ise zekât verme günü, o gün elindeki zekâta tâbi olan malların zekâtını verir.