Celvetiyye Tarikatının Silsilesi

Celvetiyye tarikatının silsilesi nedir? Bu yazıda, Celvetî yolunun Hz. Peygamber’e (s.a.v.) uzanan kesintisiz manevi zinciri ve tarihsel dayanakları açıklanıyor.

Tarîkatların en önemli özelliklerinden biri de hiç şüphesiz “Hz. Peygamber (s.a.)’de müntehî kesiksiz bir silsileye sahip olma” husûsiyetidir. Hüdâyî bunu: “Tevhidden istifâde için mutlaka kesiksiz bir silsileye sahip bir mürşid-i kâmil tarafından telkin edilmesi” lâzım geldiği şeklinde ifâde etmektedir. Bu husûsiyete sâhip olmayan bir tarîkat zâten tarîkat olma özelliğini kaybetmiş demektir.

Celvetiyye tarîkatının silsilesini verirken ilk celvetî kabûl edilen Şeyh İbrâhim Zâhid Gîlânî’den önceki silsileyi sâdece ismen vermekle iktifâ ederek Şeyh İbrâhim Zâhid Gîlânî’den sonraki silsilede bulunan meşâyıh hakkında da kaynaklarda bulabildiğimiz kadar ma’lûmat vermeğe çalıştık. Celvetiyye’nin Hüdâyî’den sonraki durumu ise ayrıca ele alınacaktır.

Bu arada şunu da ifâde etmek gerekir ki Şeyh Gîlânî’den Hüdâyî’ye kadar olan silsile hakkında kaynakların verdiği ma’lûmât biraz giriftçedir. Nitekim ilgili bahiste açıklanacağı gibi Şeyh Gîlânî’den sonra Safevî Şeyhleri (Erdebil Sûfîleri) vâsıtasıyla devâm eden silsilenin, Hacı Bayram Velî (833/1429)’nin şeyhi Hamîdüddin Aksarâyî (Somuncu Baba) Hazretleri’ne (815/1412) kimin zamanında intikâl ettiği husûsunda kaynakların verdiği bilgi birbirinden farklıdır. Târihî ba’zı mülâhazalarla tarafımızından Alâeddin Ali (833/1429) vâsıtasıyla olması gerektiği şeklinde îzâh edilen bu durum (bk. Hamîdüddin Aksarâyî), Hamîdüddin’in Şâm’daki “Bâyezidiyye Hankâhı”na intisâbı mevzûunda da kapalılığını muhâfaza etmektedir.

Hacı Bayram Velî’den sonraki silsilenin Üftâde Hazretleri’ne (988/1580) kadar olan kısmı ile ilgili rivâyetler de değişiktir. Kaynaklardan ba’zıları Üftâde Hazretleri’nin şeyhi Hızır Dede (918/1512)’nin Hacı Bayram-ı Velî’nin halîfesi olduğunu kaydetmekte, bazıları Akbıyık Meczûb Hazretleri (860/1455) vâsıtasıyla Hacı Bayram-ı Velî’ye ulaştığını söylemekte, bir kısmı da Akşemseddîn Hazretleri’nin (863/1459) oğlu Hamdullah Çelebi (914/1508) vâsıtasıyla silsilenin devâm ettiğini belirtmektedir. Biz burada târihî bakımdan en uygun mütâlaa kabûl ettiğimiz şekilde Akbıyık ve Hızır Dede’yi Üftâde ile Hacı Bayram-ı Velî arasındaki silsilede göstermeyi – Tibyan sahibi Kemâleddîn Efendi’nin görüşüne ittibâen- uygun bulduk.

CELVETÎ TARİKATI SİLSİLESİ

1. Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.) 11/632
2. Hz. Ali Murtazâ (r.a.) 48/668
3. Hasan Basrî (k.s.) 110/728
4. Habîb A’cemî (k.s.) 150/767
5. Dâvud Tâî (k.s.) 184/800 – 801
6. Ma’rûf Kerhî (k.s.) 200/815
7. Seriyy-i Sakatî (k.s.) 253/867
8. Cüneyd Bağdâdî (k.s.) 297/909
9. Mimşad Dîneverî (k.s.) 299/912
10. Muhammed Dîneverî (k.s.) 367/977
11. Muhammed el-Bekrî (k.s.) 400/1009
12. Kâdî Vahyu’d-dîn veya Vecîhu’d-dîn (k.s.) 452/1060
13. Ömer el-Bekrî (k.s.) 487/1094
14. Ebu’n-Necîb Zıyâeddin es-Sühreverdî (k.s.) 563/1167
15. Kutbeddin Ebherî (k.s.) 623/1226
16. Şihâbüddin et-Tebrîzî (k.s.) 638/1240
17. Seyyid Cemâleddin et-Tebrîzî el-Ezherî (k.s.) 672/1273
18. İbrâhim Zâhid Gîlânî (k.s.) 700/1300
19. Safiyyüddin Erdebîlî (k.s.) 735/1334
20. Sadreddîn Erdebîlî (k.s.) 794/1392
21. Alâeddin Alî Erdebîlî (k.s.) 833/1429
22. Hamîdüddin Aksarâyî (k.s.) 815/1412
23. Hacı Bayram Velî (k.s.) 833/1429
24. Akbıyık Meczûb (k.s.) 860/1455
25. Hıdır Dede (k.s.) 918/1512
26. Mehmed Muhyiddîn Üftâde (k.s.) 988/1580
27. Aziz Mahmûd Hüdâyî (k.s.) 1038/1628

Kaynak: Prof. Dr. Hasan Kamil Yılmaz, Aziz Mahmut Hüdayi, Erkam Yayınları