Bir Arsa Satın Aldık, Binaya Başladık Fakat Henüz Bitmedi. Bu Durumda Zekâtı Nasıl Hesaplarız?

Satın alınan arsa üzerine inşası henüz tamamlanmamış binanın zekâtı nasıl hesaplanır? Ahmet Hamdi Yıldırım Hoca cevaplıyor.

Bir arsayı üzerine bina yapıp satmak üzere aldığımızda, onu yatırım amacıyla almış oluruz. Arsa, elimizde bulunduğu sürece bir kıymete sahiptir. Meselâ biz burayı 100 liraya almış olabiliriz; ancak aradan zaman geçmiş ve bugünün itibarıyla bu arsa, kelepir sayılabilecek bir fiyatla dahi 1.000 liraya alınabilecek duruma gelmiş olabilir. Bu durumda, arsa hâlinde olsa bile zekât değeri biçerken 1.000 lira üzerinden hesap yapılır.

Daha sonra bu arsanın ruhsatı alınır, parsellemesi yapılır, imarı çıkarılır ve inşaata hazır hâle getirilir. Artık 1.000 lira olan değeri 2.000 liraya çıkar; çünkü burada bir katma değer oluşmuştur. Eğer bu aşamada zekât mükellefi isek, zekâtı bu değer üzerinden veririz.

Şunu da ifade edelim: Her Müslümanın bir “zekât günü” vardır. Bu gün, ilk defa zenginliğe ulaştığı gündür. İlk ulaştığında hemen zekât vermekle yükümlü olmaz; üzerinden bir yıl geçmesi gerekir. Bundan sonra her yıl o gün geldiğinde—ki bu gün hicrî takvime göre belirlenir, çünkü zekât yılda bir kez verilen malî bir farzdır—kişi oturur, sahip olduğu mal varlığını hesap eder. Zekâta tâbi olan malların kırkta birini (1/40) zekât olarak ayırır; ardından bunu fakirlere ve verilmesi gereken yerlere ulaştırır.

Örnek üzerinden devam edersek: Arsa başlangıçta 1.000 liraydı. Üzerinde işlemler yapıldı, imarı hazırlandı, projesi çıkarıldı ve inşaata başlanacak hâle geldi; değeri 2.000 liraya çıktı. Temel atıldı, kaba inşaat tamamlandı ve orada bir daire satılacak olsa kelepir fiyatı 10.000 liraya ulaştı. Bu durumda zekât, 10.000 lira üzerinden hesaplanır.

Diyelim ki bina tamamlandı ve anahtar teslim satış fiyatı 100.000 lira oldu. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: Henüz satış gerçekleşmemişse, ortada fiilen 100.000 liralık bir nakit yoktur. Eğer bu aşamada 100.000 lira üzerinden zekât hesaplanırsa, kişi zarar edebilir. Çünkü o anki fiilî birikim ve maliyet meselâ 10.000 lira ise, zekât bunun üzerinden verilir.

Son aşamada bina anahtar teslim hâle geldiğinde, satış fiyatı 100.000 lira; maliyet fiyatı ise 70.000 lira olabilir. Eğer satış gerçekleşmemişse, o günkü maliyet değeri olan 70.000 lira üzerinden zekât verilir. Eğer satılmışsa, artık 100.000 lira üzerinden zekât hesaplanır.

Bütün bu hesaplamalar, zekât gününe denk gelen sabah yapılır. Meselâ Şevval ayının 14’ünde zengin oldunuz; bir yıl sonra yine aynı gün, sabah oturup hesap yaparsınız. O gün elinizde, metrekare maliyeti 10.000 lira olan bir inşaat varsa, zekâtı bunun üzerinden hesaplarsınız. Bir ay sonra inşaat tamamlanıp anahtar teslim fiyatı 25.000 liraya çıkmış olsa bile, bu artış bir sonraki zekât dönemine dâhil edilir.

Çünkü zekât, malın her anına göre değil; zekât gününde sahip olunan değer üzerinden hesaplanır. Buna göre, elde mevcut olan ve paraya dönüştürülebilir durumdaki hammaddeler de hesaba katılır: çimento, tuğla, demir vb. Bunların tamamı hesap edilir ve ortaya çıkan toplam miktarın kırkta biri zekât olarak ayrılır.