5 Maddede Rabbimiz Bizden Nasıl Konuşmamızı İstiyor?

HAYATIMIZ

Kur’ân-ı Kerim’de Rabbimiz bizlere nasıl konuşmamızı emrediyor?

Kur’ân-ı Kerim’de Rabbimiz bizim «kavl» yani konuşma hasletimizi, ayrı ayrı sıfatlarla zikrederek, vasıflı hâle getirmemizi tâlim buyurmuştur:

قَوْلاً كَرِيماً

1. Kavlen Kerîmâ

Anne-babaya karşı; «Üf!» bile deme! Onlara ikramkâr ve iltifatkâr söz söyle! Onlarla değer verici bir üslûpla konuş!.. (el-İsrâ, 23)

Bilhassa yaşlandığı için bazı melekeleri zayıflayan, bu sebeple de çocuksu davranışlar sergilemesi muhtemel olan anne-babaya muhabbet, hürmet, merhamet ve bilhassa da vefâ gösterilmelidir.

قَوْلاً مَيْسُوراً

2. Kavlen Meysura

Fakir-fukarâya, muhtaç ve mahrumlara verecek bir şey bulamıyorsan, hiç olmazsa onlara karşı gönül alıcı, rûhu dinlendirici bir söz söyle! Onlarla tesellî edici bir üslûpla konuş!
(el-İsrâ, 28)

Mü’minin dili, asla bir kardeşine diken batırmayacak. İsteyen bir muhtacı azarlamayacak. Ona hiçbir şey veremiyorsa, tatlı diliyle moral verecek.

قَوْلاً مَعْرُوفاً

3. Kavlen Ma'rufa

Kanadı kırık bir kuş gibi himâyeye muhtaç yetimlere, yakın akrabaya ve yoksullara karşı yine güzel söz ve tatlı dille konuş! (el-Bakara, 263; en-Nisâ, 5, 8)

Anne-babalar ve eğitimciler, -ne kadar yaramaz olursa olsun- bir çocuğa;

“–Senden adam olmaz!” vb. yıkıcı sözler söylememelidir. Çünkü çocuk o sıfatı alıp benimseyebilir. Tenkit edilecekse şahsiyet değil, fiil ve davranış takbih edilir.

Kalbinde mânevî hastalık bulunan kimselere karşı herhangi bir töhmete, fitneye veya yanlış anlaşılmaya mahal vermemek için yine yerinde ve uygun bir üslûpla konuşun. (el-Ahzâb, 32)

Nâmahrem kadın ve erkek asla bir yerde yalnız kalmamalıdır. Zira; «Üçüncüleri şeytan olur!» buyurulmuştur. Aralarında zarûrî bir konuşma geçecekse onda da ciddiyet ve mesafe korunmalı, asla lâubâlîlik, yanlış anlaşılacak seviyede sıcak bir iltifat vs. olmamalıdır.

قَوْلاً لَيِّناً

4. Kavlen Leyyina

Zâlimlerin kalbini yumuşatmak için yumuşak söz söyleyin. Bir tatlı suyun akışı gibi ferahlatıcı bir üslûpla konuşun. (Bkz. Tâhâ, 44)

Hak ve hakikatten taviz vermeyin. Fakat galîz, sert ve katı sözlerle münâferet meydana getirmeyin!..

Hazret-i Mevlânâ zâlimlere mümkün mertebe yumuşak söz söylemenin hikmetini güzel bir teşbihle şöyle ifade eder:

“Allah Teâlâ’nın âyet-i kerîmedeki; «Ey Musa! Firavun’a karşı yumuşak söz söyle, ona yumuşaklık göster!» sözünü iyi anla! Zira kaynayan yağa soğuk su dökersen, ocağı da harap edersin, tencereyi de...”

قَوْلًا بَل۪يغًا

5. Kavlen Beliğâ

Îkāz edilmesi gereken kişilere; gönüllerine dokunacak, onları ihtizâza getirecek, tesirli söz söyle! (en-Nisâ, 63)

Velhâsıl bir mü’min, lisânını bu ilâhî ölçüler ışığında terbiye etmeli ve Cenâb-ı Hakk’ın şu emrini hiç unutmamalıdır:

“...İnsanlara güzel söz söyleyin...” (el-Bakara, 83)