Söylenen Söze Dikkat!
Muhyiddin İbnü’l-Arabî Hazretleri’nin nasihatler serisinden “Söylenen Söze Dikkat!” başlıklı bölümü istifadenize sunuyoruz. Muhyiddin İbnü’l-Arabî Hazretleri'nin dilinden bir nasihat bin hikmet...
Ey kardeşim! Amellerine nasıl dikkat etmen gerekiyorsa, sözlerine de öylece dikkat et. Çünkü sözlerin de senin amellerinden bir parçadır. Bu sebeple denilmiştir ki, sözünü amelinden sayanın konuşması az olur. Hem şunu da unutma ki Allah Teâlâ kullarının sözlerini gözetler. Zira Yüce Mevlâ, her konuşanın yanındadır. Allah neyi konuşmayı sana yasaklamışsa -söylediğin şeyi kalben kabul etmesen bile- onu konuşma. Çünkü konuşulan her sözden dolayı Allah seni hesaba çekecektir. Rivayet edildiğine göre kirâmen kâtibîn melekleri, kulun amelini kul konuşmadıkça kayda geçmez. Rabbimiz Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:
“(İnsan) hiçbir söz söylemez ki yanında kendisini gözetleyen, konuştuğu sözleri zapteden (bir melek) hazır bulunmasın.” (Kâf Sûresi, 18)
Burada bahsedilen melek, sözlerini ve amellerini yazan melektir. Âyet-i Kerîme’de:
“Şunu iyi biliniz ki üzerinizde muhafızlık eden değerli kâtipler vardır. Onlar yapmakta olduklarınızı bilir ve yazarlar.” (İnfitâr Sûresi, 10-12)
Faydalı faydasız bütün sözlerin, melekler tarafından kayda geçirilen ameller cümlesindendir.
Şu Âyet-i Kerîme’ye ibret nazarıyla bir bak, Yüce Allah ne buyuruyor:
“Allah yolunda öldürülenlere (şehidlere) ölüler demeyiniz.” (Bakara Süresi, 154)
Gördüğün gibi Allah Teâlâ, şehidler hakkında “ölüler” denmesini yasaklamıştır. Çünkü Yüce Allah böyle söyleyenin sözünü yalanlıyor ve kendi yolunda öldürülenlerin “diriler” olduğunu Rableri katında rızıklandırıldıklarını beyan buyuruyor:
“(Ey Nebiyy-i Ekrem!) Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanma. Bilâkis onlar Rableri katında diridirler. Allah’ın lütuf ve kereminden kendilerine verdikleri ile sevinçli bir halde Rableri yanında rızıklara mazhar olmaktadırlar.” ( Al-i İmran Sûresi, 169)
Bir başka âyet-i kerîme’de şöyle buyrulmuştur:
“Allah zulme uğrayan kimsenin dışında (hiçbir kimse tarafından) kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez.” (Nisâ Süresi, 148)
Diğer bir âyet-i kerîme”de de:
“Onların fısıldamalarının birçoğunda hayır yoktur.” (Nisâ Süresi, 114) buyrulmuştur.
Burada bahsedilen fısıldama da bir sözdür. Konuşmak istediğin zaman, konuşacağın şeylerin Allah’ın şeriatına uyup uymadığını araştır, sonra konuş. Sevgili Peygamberimiz -sallallahu aleyhi ve sellem- de latife yapardı fakat yalan söyleyerek değil. Şaka da olsa doğrudan ayrılmazdı.
Allah’ı razı edecek hak söz ne ise onu söyle. Öyle hak (gerçek) söz vardır ki, Allah o sözlerin söylenmesine rıza göstermez. Mesela nemime dediğimiz koğuculuk, bir başkasını çekiştirmek demek olan gıybet, hakikatte gerçek bir sözdür; fakat bu nevi sözlere Allah Teâlâ’nın rızası yoktur. Hak Teâlâ Hazretleri gıybeti ve nemimeyi bize yasaklamıştır. Rabbimizin kullarının ağızlarından çıkan sözlere ne derece önem verdiğini ifade etmesi açısından Sahih-i Müslim’de yer alan şu hadis-i kudsî dikkat çekicidir. Yüce Allah gökten yağmur yağınca şöyle buyurur:
“(Yağan bir yağmur sebebiyle) kullarımdan bir kısmı bana inanıp mü’min olur, kimi de inkâr eder kâfir olur. «Biz şu şu yıldız sebebiyle yağmura kavuştuk» diyen birisi inkâr edip yıldızlara inanmıştır. Fakat, «biz Allah’ın fazlı ve rahmetiyle yağmura kavuştuk» diyenler bana inanmış yıldızları inkâr etmişlerdir.” (Müslim, İman, 125)
Görüldüğü gibi kişilerin söyledikleri sözler nazar- ı itibara alınmıştır. Ebû Hüreyre -radıyallahu anh- yağmur yağınca; “Biz fetih yıldızıyla yağmura kavuştuk” der ve sonra şu âyeti okurdu ki bu âyet, açmak mânâsına gelen “feth” kelimesiyle başlıyordu:
“Allah’ın insanlara açacağı herhangi bir rahmeti, tutup hapseden kimse olamaz. O’nun tuttuğunu da O’ndan başka salıverecek kimse yoktur. O, azîzdir (üstündür), hikmet sahibidir.” (Fâtır Süresi, 2) [1]
Ebû Hüreyre - radıyallahu anh- bu âyeti okumakla, yağmura kavuşmalarının Allah’ın rahmetini açması sebebiyle olduğunu ifade etmiş oluyordu.
Sana tavsiyem şudur ki; kalben, Cenâb-ı Hakk’ın sebeplerin yaratıcısı olduğuna, kâinattaki sünnetullâh’ın O’nun tarafından yerleştirildiğine, olup biten her şeyin O’nun emriyle olup, başka şeylerin tesiriyle olmadığına itikadın tam olsa bile, sakın ola ki, Allah Teâlâ’nın söylenmesini ve konuşulmasını yasakladığı şeyleri konuşmayasın. O Yüce Yaratıcı nasıl bazı şeylerin yapılmasını yasaklamışsa, doğru da olsa bazı şeylerin söylenmesini de yasaklamıştır.
Yukarıda geçen kudsî hadiste Yüce Allah’ın “Bana inanıp yıldızları inkâr etmiş ve beni inkâr edip yıldızlara inanmıştır” ifadelerindeki kesinliğe bir bak. Çünkü kişi “Allah'ın fazlıyla ve rahmetiyle” dediği zaman isimlerini zikretmemek suretiyle yıldızları örtmüş oluyor; ama yıldızlar sebebiyle dediğinde Allah’ı görmezden geliyor (örtmüş oluyor). Bunu söyleyen kimse kalbiyle fâil-i hakikinin Allah olduğuna ve yağmuru indirenin de O olduğuna inansa bile, Allah’ın ismini söylememesi sebebiyle, onun durumu hadis-i şerifte “örtmek” mânâsına gelen “küfr” kelimesiyle ifade edilmiştir.
Sakın kardeşim yıldızlardan yağmur isteme. Böyle bir şeyi diline dahi alma! Buna itikat etmekten ise son derece uzak dur.
Gerçek bir mü’min isen inancın şu olsun: Allah bu sebepleri neticelerine delâlet eden bir âdet (sünnetullah) olarak kâinata yerleştirmiştir. Bu çeşit alâmet nevinden olan âdetlerin bozulması mümkündür. O âdetleri koyan her zaman onu bozmaya kâdirdir. Bu âdetlerin felâketinden kendini koru. Sakın ola ki bunlar seni ilâhî hududun dışına çıkarmasın. O hudut ki onu Allah senin için çizmiştir. Onu aşmayasın. Çünkü Allah neyi ölçü olarak koymuşsa onu durmadan görüp gözetler. Kullarını ona göre değerlendirip, o ölçüye uyup uymadıklarını kontrol eder durur. Her konuda bu durum geçerlidir. Bir hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur:
“Bir adam Allah Teâlâ’nın gazabını celbedecek bir kelime söyler. O kelimenin nereye varacağına da pek aldırmaz. İşte bu kişi, söylediği bu bir tek kelime sebebiyle cehennemde yetmiş yıllık bir mesafe olan derinliğe yuvarlanır gider. Birisi de Allah’ın hoşnut olacağı bir söz söyler. Bu sözün nereye varacağını da pek bilmez. Fakat bu kişi de bu sözü sebebiyle en üstün makamlara yükseltilir.” (Tirmizî, Zühd, 10,12)[2]
Durum bu olunca Allah Teâlâ’yı hoşnut edecek sözleri söyle. O’nun gazabını celbedecek sözlerden kaçın. Buna muvaffak olmak ise ancak Cenâb–ı Hakk’ın bu hususta koyduğu ölçüyü bilmeye bağlıdır. Ne yazık ki çoğu kimse bu konunun ehemmiyetinden habersizdir. Fahr-i kâinât -sallallahu aleyhi ve selem- Efendimiz buyurur:
“İnsanları yüzüstü cehenneme sürükleyen, dilleriyle söylediklerinin sonuçlarından başka ne olabilir?”( Tirmizî, İman, 8)
Hikmet ehlinden birisi de şöyle demiştir: “ Hapsedilmesi gereken en mühim şey dildir.” Hakk Teâlâ Hazretleri dili iki kapının arkasına yerleştirmiştir. Bu kapıların ilki dudaklar, ikincisi de dişlerdir. Böyle olmasına rağmen dil bu kapıları açar ve faydasız birçok söz söyler.
Dipnotlar:
[1] Tirmizî, İman, 8.
[2] Aynı manada değişik rivayetler için bkz. Buhârî, Rikak,23; Müslim, Zühd, 49,50; Müsned, II, 236.
Kaynak: Hasan Serhat YETER, Engellinin İlmihâli, 2022