--- title: "Selam ile Başlamak, Helalleşerek Ayrılmak" description: "Selâm vermenin, helâlleşmenin ve kul hakkına riayet etmenin İslâm ahlâkındaki yeri; gönül kırmamanın ve helâlleşerek yaşamanın önemi." date: 2026-11-10 modified: 2026-11-10 categories: ["EDEP VE ADAB"] url: https://www.islamveihsan.com/selam-ile-baslamak-helalleserek-ayrilmak.html language: tr source: İslam ve İhsan --- # Selam ile Başlamak, Helalleşerek Ayrılmak > Selâm vermenin, helâlleşmenin ve kul hakkına riayet etmenin İslâm ahlâkındaki yeri; gönül kırmamanın ve helâlleşerek yaşamanın önemi. İslam dini, insanı yalnızca Allah ile olan münasebetlerinde değil, insanlarla kurduğu ilişkilerde ve güzel ahlâka davet eder. ### SELÂM VERMEK: SEVGİ, GÜVEN VE KARDEŞLİK DİLİ Müslüman; karşılaştığında selâm verir, gönül alır, güzel söz söyler, kardeşine güven ve emniyet telkin eder. Ayrılırken ise arkasında kırılmış bir gönül, incinmiş bir kalp, ödenmemiş bir hak bırakmamaya gayret eder. Belki de bu sebeple hayatımızın iki önemli cümlesi vardır: Karşılaştığında: **“Selâmün aleyküm.”** Ayrılırken:**“Hakkını helâl et.”** Biri insana güven verir, diğeri insanın üzerinde kalabilecek hak ve sorumlulukları hatırlatır. Toplum halinde yaşadığımız ve ikili ilişkiler kurduğumuz insanlara “Selâmün aleyküm” dediğimiz zaman aslında karşımızdaki insana, “Benden sana zarar gelmez; benden yana güvendesin” mesajı vermiş oluruz. Rabbimiz şöyle buyurur: **“Size bir selâm verildiği zaman, ondan daha güzeliyle karşılık verin veya aynısıyla mukabele edin.”** (Nisâ, 4/86) Peygamber Efendimiz sallallâhu aleyhi ve sellem de selâmın insanlar arasındaki sevgiyi artıracağını bildirmiş ve şöyle buyurmuştur: **“İman etmedikçe cennete giremezsiniz; birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size, yaptığınız takdirde birbirinizi seveceğiniz bir şeyi haber vereyim mi? Aranızda selâmı yayınız.”** (Müslim, Îmân, 93) Demek ki selâm, sıradan bir alışkanlık değildir. Selâm, Müslümanın diğer Müslümana karşı taşıdığı sevgi, kardeşlik, güven ve emniyet duygusunun sözle ifade edilmesidir. Fakat insan ilişkileri sadece karşılaşmakla sınırlı değildir. İnsanlar birlikte yaşar, birlikte çalışır, sohbet eder, alışveriş yapar, akrabalık kurar, komşuluk eder, dostluk eder, bazen eş olur, anne-baba olur, evlat olur. İşte asıl imtihan da burada başlar. ### İNSAN İLİŞKİLERİNDE KUL HAKKININ AĞIR SORUMLULUĞU Bir insanla ne kadar fazla vakit geçirirsek onunla ilgili söz, fiil ve davranışımızla hata yapma ihtimalimiz de o kadar artabilir. Bazen bir ortamda kendimizi kaybeder, arkadaşımızın arkasından konuşuruz. Bazen bir akrabamızı küçümseriz. Bazen eşimizin gönlünü kırarız. Bazen anne babamıza karşı sesimizi yükseltiriz. Bazen komşumuzun hakkını gözetmeyiz. Bazen bir insan hakkında bilmediğimiz bir şeyi biliyormuş gibi anlatırız. Bazen haset eder, bazen iftira atar, bazen de farkında olmadan bir insanın maddî veya manevî hakkına gireriz. İşte burada kul hakkı meselesi karşımıza çıkar. Allah Teâlâ’nın affı geniştir. İnsan, günahından samimi şekilde tövbe edip tekrar işlememeye söz verdiğinde Rabbine yönelir ve O’nun rahmetine sığınır. Ancak kul hakkı konusunda mesele farklı bir hal alır. Çünkü burada yalnızca Allah’ın huzurundaki bir sorumluluk değil, başka bir insanın hakkı söz konusudur. Peygamber Efendimiz (s.a.v) başka bir hadislerinde gerçek anlamda iflas eden kimsenin kim olduğunu şöyle açıklamıştır: **“Ümmetimden müflis olan, kıyamet günü namaz, oruç ve zekâtla geldiği hâlde birine sövmüş, birine iftira etmiş, birinin malını yemiş, birinin kanını dökmüş ve birini dövmüş olarak gelen kimsedir...”** (Müslim, Birr, 59) Böyle bir kimsenin iyilikleri, haklarına girdiği kimselere verilir. İyilikleri tükenirse onların günahları kendisine yüklenir. ### HELÂLLEŞME KÜLTÜRÜ VE KUL HAKKINI TELÂFİ ETMEK Birisinden ayrılırken söylediğimiz **“Hakkını helâl et”**sözü büyük bir anlam taşır. Çünkü insan, bir başkasının kalbini kırıp kırmadığını, sözleriyle incitip incitmediğini, farkında olmadan hakkına girip girmediğini her zaman bilemez. İşte tam da bu noktada; “Hakkını helâl et”, insanın kendi kusurunu kabul etmeye hazır olduğunu ve her konuda telafiye hazır olduğunu gösteren güzel bir ahlâk ifadesidir. Bu konuda helâlleşmenin hayatımızda nasıl bir ahlâka dönüşebileceğini anlamak için uzaklara gitmeye gerek yok. Bazen en güzel örnekler kendi evimizin içinde, anne ve babamızın hayatında saklıdır. Rahmetli babam ve annem, 55 yıllık evlilik hayatlarını karşılıklı sevgi, saygı, hoşgörü, fedakârlık ve güven üzerine bina ettiler. Elbette her evlilikte olduğu gibi onların hayatında da farklı düşünceler, küçük kırgınlıklar ve imtihanlar olmuştur. Fakat onların evliliğinde dikkatimi çeken ve biz evlatlarına çok güzel bir miras bırakan bir davranışları vardı: Akşam olup yatacakları zaman, birbirlerinden helâllik almadan uyumazlardı. Günün sonunda birbirlerine: **“Hakkını helâl et”** derlerdi. Maalesef günümüzde toplumumuzda unutulmaya yüz tutan güzel hasletlerden biri de helâlleşme kültürüdür. Eskiden bir insan vefat ettiğinde, geride kalan yakınları sadece taziyeleri kabul etmekle yetinmez; vefat eden kişinin hayatta iken münasebette bulunduğu insanları da düşünürdü. Anne veya baba vefat ettiğinde evlatları; onun esnaf, komşu, akraba, dost ve arkadaşlarını tek tek ziyaret eder, mümkünse: “Babamızın veya annemizin sizin üzerinizde maddî veya manevî bir hakkı kaldı mı? Varsa bilmek ve telafi etmek isteriz. Siz de hakkınızı helâl edin” derlerdi. Fakat helâlleşmek, kul hakkını ortadan kaldırmak için söylenmiş sihirli bir cümle değildir. Eğer ortada ödenmesi gereken bir borç varsa ödenmelidir. Alınmış bir mal varsa telafi edilmelidir. Bir zarar verilmişse mümkün olduğunca telafi edilmelidir. Bir gönül kırılmışsa gönül alınmalıdır. Ve bütün bunlarla birlikte Allah Teâlâ’dan da samimi şekilde tövbe ve istiğfar edilmelidir. ### HELÂLLEŞEREK AYRILMAK VE KUL HAKKINI GÖZETMEK Ne güzel olurdu; evden çıkarken eşimize: “Hakkını helâl et.” Anne babamızın yanından ayrılırken: ***“Hakkınızı helâl edin.”*** Bir dostumuzdan ayrılırken: “Hakkın geçtiyse helâl et.” Bir akrabamızla vedalaşırken: “Benden yana hakkım helâl olsun, sen de hakkını helâl et” diyebilsek... Belki bu birkaç kelime, yıllarca içimizde taşıdığımız bir kırgınlığın önüne geçer. Belki bir yanlış anlaşılmayı ortadan kaldırır. Belki bir insanın gönlünü alır. Belki de dünyada çözülebilecek bir hakkın ahirete taşınmasını engeller. Şöyle düşünelim; helâlleşmeden ayrıldığımız bir yerde, bir daha birbirimizi bulamayabiliriz. Kırgın, küs ve kul hakkıyla sevdiklerimizden ayrılabiliriz. Bu da telafisi mümkün olmayan bir pişmanlığa dönüşebilir. Fakat bunun için helalleşmeyi bir alışkanlık hâline getirirken, haksızlık yapmamayı da bir hayat düsturu hâline getirmeliyiz. Peygamber Efendimiz (s.a.v) Veda Hutbesi’nde Müslümanların canlarının, mallarının ve namuslarının dokunulmazlığına dikkat çekmiştir. Helâlleşmek küçülmek değildir. Helâlleşmek, kul hakkının büyüklüğünü bilmektir. Özür dilemek zillet değildir. Özür dilemek, nefsin önüne imanı koymaktır. Hakkını teslim etmek kaybetmek değildir. Hakkını teslim etmek, ahirette kazanmaktır. Müslüman, karşılaştığı insana önce selâm vermelidir. Çünkü selâm güvenin ve kardeşliğin başlangıcıdır. Ayrılırken ise geride kırılmış bir gönül, incitilmiş bir insan, ödenmemiş bir hak bırakmamaya gayret etmelidir. Bu yüzden hayatımızda iki güzel alışkanlık yeniden canlanmalı; selâm vermeyi dilimize ve gönlümüze alıştırdıysak, ayrılırken de helâlleşmeyi ve helâlleşmenin gerektirdiği sorumlulukları yerine getirmeyi hayatımızın bir parçası haline getirmeliyiz. Rabbimiz bizleri kul hakkına karşı hassas, diliyle ve eliyle insanlara zarar vermeyen, gönül kırmaktan sakınan, selamlaşmayla birlikte helâlleşmeyi de hayatının her anına katan kullarından eylesin. Âmin. Kaynak: Şükrullah Yalın, Altınoluk Dergisi, Sayı: 489 --- Kaynak: [İslam ve İhsan](https://www.islamveihsan.com/selam-ile-baslamak-helalleserek-ayrilmak.html) · Eklenme tarihi: 10.11.2026 · Son güncelleme: 10.11.2026 ## Bağlantılar - [Bu yazının HTML sürümü](https://www.islamveihsan.com/selam-ile-baslamak-helalleserek-ayrilmak.html) - [Kategori: EDEP VE ADAB](https://www.islamveihsan.com/kategori/edep-ve-adab) - [Site dizini](https://www.islamveihsan.com/llms.txt)