VELİ KİMDİR?

0
Velî kimdir? Veli kişi, Allah dostuyla dost, Allah düşmanıyla düşman olandır.

Muhammed bin Ebi’l-Verd, Irak şeyhlerinin ünlülerinden ve sufîlerin reislerindendir. Künyesi Ebu’l-Hasen. Cüneyd Bağdadî ile çağdaş ve arkadaş. Seriy es-Sekatî, Haris Muhasibi, Bişr el-Hafi ve Ebu’l-Feth el-Hammal’ın sohbetlerinde bulundu. Bişr’in talebesi olduğu için vera konusundaki görüşleri, ona benzer. Kendisi gibi sufi-meşreb, Ahmed adında bir kardeşi olduğu rivayet edilir. Hılyetü’l-Evliya müellifi. Ahmed’in ayrı bir şahıs olmadığını aksine, bir rivayete göre, Muhammed’in adının, Ahmed olduğunu belirtir, İbn Ebi’l-Verd’in vefatı h.263, m. 876 yıldır.

Vera ehlinden olduğu için hareketlerinde çok ölçülü ve temkinli olmaya çalışırdı, adaba riayet gösterirdi. Bu konudaki kusurları sebebiyle zaman zaman azarlandığını anlatırdı: “Bir akşam, namazdan sonra şöyle ayaklarımı uzatıp da oturayım, dedim. Hemen hatiften bir ses beni uyardı: “Sultanların huzurunda böyle mi oturursun?” Yani sen daima sultanlar sultanının huzurundasın, öyleyse gafletle adab sınırını çiğnemeye kalkışma!

İbadet ile gafleti bileşik kaplar gibi görürdü. Gafleti artanın ibadet seviyesini yükseltmesi lazım geldiğini söylerdi. Çünkü Hakk’ı unutmak anlamına gelen gaflet halini izale için ibadeti artırmak gerekliydi. O’na göre gaflet iki türlüydü: Biri azab-ı ilahiden gaflet, diğeri rahmet-i ilahîyyeden gaflet. Rahmetten gaflet, ibadetsiz azamet-i ilahiyye perdesine yapışmaktı. Çünkü ibadetsiz rahmet perdesi açılmazdı. Azabdan ve cezadan gaflet ise taatten uzak olmak, isyana dalmaktı.

VELİ KİMDİR?

Sordular:

– Velî kimdir? Şu karşılığı verdi:

– Allah dostuyla dost, Allah düşmanıyla düşman olandır.

Nefsinde dünya sevgisine yer vermeyenin yerdekiler tarafından sevildiğini, kalbinde dünya sevgisi bulundurmayanın ise gök ehlinin sevgilisi olduğunu söylerdi.

Onun anlayışına göre, dervişin de dünya düşkünü olanları ayıplamaması edebdendi. Böylelerine şefkat gözüyle bakmayı ve dua etmeyi tavsiye etmesi de bu sebeptendi.

İnsanları daima önemli işlerle meşgul görmek isterdi. insanların helaki iki şeyden olur, derdi;

1. Nafilelere dalıp farzları kaçırmak,

2. Sadece organlarla, gafil bir kalple ibadet etmek.

AKILLIK SAYILACAK İKİ ŞEY

Kur’an’daki “Kötü ameli kendine hoş gösterilen ve onu beğenen kimse” hakkındaki ayetin (Fatır, 8) tefsirinden sordular. Şöyle cevap verdi:

– Böyleleri yaptığı kötülüklerde bile iyilik görmeye çalışan, gözleri perdeli gafillerdir.

Akıllı kimselerin dünyaya aldanmayacağı görüşünden hareketle iki şeyi akıllılık sayardı:

1. Dünyayı, dünyaya meyledene bırakmak

2. Dünyadan da, dünyalık kimselerden de uzaklaşmak.

“Gayeye vusulsüzlük usulsüzlüktendir” derdi. Yani insanların maksatlarına eremeyişlerini usul ve metod bilmeyişlerine bağlardı.

SUFİLERİ VUSLATA GÖTÜREN BEŞ ŞEY

Kendisi sûfîleri şu beş usulün vuslata götürdüğünü söylerdi:

1. Hakk’ın kapısına sıkıca sarılmak,

2. İhtilafı kavgayı bırakmak,

3. Hizmete yapışmak,

4. Musîbetlere sabırla göğüs germek,

5. Keramet peşine düşmekten kaçınmak.

İnsanlar arasındaki gerçek şükür ehlinin, şükür ehlinden oldukları zehabına kapılmayanlar olduğunu söylerdi.

Derdi ki: Allah Teala veli kullarına, kendisiyle ünsiyetlerinin artması ve müşahede parıltısının dehşetinin kalkması için makam ve heybet vermiştir. Allah dostlarındaki bu heybet, Allah düşmanlarının gözlerine görünür de onlar, yaptıkları kusurlar sebebiyle onlardan çekinirler. Böylece de Allah dostlarının halk üzerindeki etkinliği artar.

ALLAH DOSTLARININ ÜÇ ÖZELLİĞİ

Üç şey artınca Allah dostlarının da üç özelliklerinin arttığını söylerdi:

1. Huyları güzelleştikçe tevazuları artardı.

2. Malları çoğaldıkça cömertlikleri ziyadeleşirdi.

3. Ömürleri uzadıkça Allah yolundaki gayretleri artardı.

-rahmetullahi aleyh-

Dipnotlar: Sülemî, Tabakatü’s-süfiyye, s. 249-253; Hılyetü’l’-evliya, X. 315-317; Nefehatü’1-üns (trc. Lamiî Çelebi) s. 178-179; Şa’ranî, et-Tabakatu’l-kübra. I, 84; el-Kevaidbu’ddürriyye I, 261.

Kaynak: Prof. Dr. Hasan Kâmil Yılmaz, Altınoluk Dergisi, Sayı: 50

Paylaş.

Yorumlar