FARZ, ŞART, RÜKÜN, VACİP VE SÜNNET NE DEMEK?

0

Farz, şart, rükün, vacip ve sünnet ne demektir?

Farz, şart, rükün, vacip ve sünnet terimlerinin anlamları:

FARZ NE DEMEK?

Farz”, kesin ve bağlayıcı bir delil ile yapılması istenen fiil ve amel demektir.

VACİP NE DEMEK?

Vâcip”, kesin olmayan bir delil ile yapılması istenen fiil ve amellere denir.

Farz olsun vacip olsun her iki görevin de yapılması zo­runludur. Yerine getirilmesinin gerekliliği bakımdan ikisi arasında bir fark bulunmadığı için Hanefîler vacibe amelî farz demişlerdir.

Kesin olmayan bir delil ile sabit olduğu için vâcibi in­kar eden kâfir olmaz. Farzı inkar eden ise kâfir olur.[1]

FARZ KAÇA AYRILIR?

Farzlar, şart ve rükün olmak üzere iki kısma ayrılır:

  • Şart Ne demek?

Şart, hükmün varlığı kendisine dayanan şeydir. Şart bulunmazsa hüküm de bulunmaz, ancak şartın bulunması hükmün bulunmasını gerektirmez. Meselâ abdest namazın şartıdır, abdest bulunmazsa namaz olmaz, ancak abdestli olunca namaz kılınmış sayılmaz. Aynı şekilde, ihram haccın şartıdır. İhrama girilmeden haccın diğer farzları geçerli olmaz.

  • Rükün (Rükn) Ne Demek?

Rükün, ibâdetlerin ve akitlerin aslî unsurları demektir. Mesela namaz ibadetinde, kıyam, kıraat, rüku ve secde rü­kündür. Aynı şekilde hac ibadetinde Arafat vakfesi ve ziya­ret tavafı rükündür.

Şartlar, rükünlerden önce yerine getiririlir. Şartlar yeri­ne getirilmeden rükünler geçerli olmaz.

SÜNNET NE DEMEK?

Sünnet, bir fıkıh terimi olarak farz ve vâcip olmayarak Peygamberimizin yaptığı ve Müslümanların da yapmasını istediği görevlerdir.

Farz olsun, vacip olsun sünnet olsun, her ibadetin kendi içinde farzları, vacipleri ve sünnetleri vardır.

FARZI TERK ETMENİN HÜKMÜ

Bir ibadetin farzı (şart veya rüknü) olan bir görev terk edilirse o ibadet geçerli olmaz. Mesela namazın abdestli ola­rak kılınması farzdır. Abdestsiz kılınan namaz geçerli değil­dir, yeniden kılınması gerekir. Aynı şekilde hacda ihrama girmek farzdır. İhrama girmeden hac yapılsa veya Arafat vakfesi ya da ziyaret tavafı terk edilirse yapılan hac geçerli olmaz, yeniden yapılması gerekir.

VACİBİ TERK ETMEK GÜNAH MI?

Vaciplerden biri terk edilirse yapılan ibadet bâtıl ol­maz, vacibin terki ile meydana gelen eksiklik keffaret veya ceza ile telâfi edilebilir. Mesela üç veya dört rekatlı bir na­mazda ilk iki rekattan sonra oturmak vaciptir. Bir kimse oturmadan üçüncü rekata kalkıverse namaz batıl olmaz, namazın sonunda “sehiv secdesi” ile bu eksiklik telafi edilir. Aynı şekilde hacda Müzdelife vakfesi vaciptir. Bu görev terk edilse hac batıl olmaz, bu eksiklik dem ile (bir koyun veya keçi kurban etmekle) telafi edilebilir.

Hacda terk edilen bir vacip usulüne göre iade edilirse her hangi bir ceza gerekmeden telafi gerçekleşmiş olur.

SÜNNETİ TERK ETMEK GÜNAH MI?

Bir ibadetin sünneti terk edilirse o ibadet batıl olmaz, sevabı eksilir. Mesela namazda sübhâneke duası okunmasa, hacda kudüm tavafı yapılmasa kılınan namaz ve yapı­lan haccı geçerli olur, ancak sünnet sevabından mahrum kalınır.[2]

Dipnotlar:

[1] bk. Ebû Zehra Muhammed İ slam Hukuku Metodolojisi, s. 42-63. Çeviri Ab- dülkâdir Şener, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, birinci baskı, Ankara, 1973.

[2] Semerkandî, II, 381.

Kaynak: Dİyanet Hac İlmihali

İSLAM, İMAN VE İHSAN NEDİR?

Paylaş.

Yorumlar